12 (tiro)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
131 luqadood
12 waa tiro dabiici ah (natural number) oo ku timaadda kadib 11 oo ka horreysa 13. Af-Soomaali waxaa loogu magacaabaa "laba iyo toban". Waxaa lagu qoraa 12 nidaamka tobanle (decimal), XII nidaamka Roomaanka, iyo 1100 nidaamka labeeye (binary).
Sababta 12 loo isticmaalo si ballaaran ee cabbiraadda iyo tirinta waa inay qaybiyayaal badan leedahay marka la barbar dhigo cabbirkeeda. Waxay u qaybsantaa 1, 2, 3, 4, 6 iyo 12 – taasoo ka dhigaysa mid ku habboon in loo kala qaybiyo laba, saddex ama afar qaybood oo siman.
Sifooyinka xisaabta
12 waa tiro isku-dhis ah (composite), taas oo ah in ay leedahay qaybiyayaal aan ahayn 1 iyo naftiida. Waa tiro aad u isku-dhisan (highly composite number), maadaama aysan jirin tiro ka yar oo qaybiyayaal ka badan leh. Isugeynta qaybiyayaasheeda saxda ah – 1+2+3+4+6 – waxay siisaa 16, oo ka weyn 12; sidaas darteed waa tiro badbaadaysan (abundant number). Qaybinta ugu horreysa (prime factorization) waa 2² × 3.
Joomatarigga, shax leh laba iyo toban dhinac waxaa lagu magacaabaa dodecagon. Saddex-geesoodyada afar iyo shan iyo lix dhinac leh, iyo waliba wareegga, waxaa lagu qaybin karaa laba iyo toban qaybood oo siman, taas oo 12 ka dhigaysa saldhig ku habboon qeybinta wareegga.
Nidaamka labaatanka-labeeye
Nidaamka tirinta uu saldhiggiisu yahay 12 waxaa loo yaqaan duodecimal ama laba-iyo-tobanle. Taageerayaasha nidaamkan waxay sheegaan in jajabyada sida saddex-meelood-meel iyo afar-meelood-meel ay ku noqdaan tiro dhammaystiran, halka nidaamka tobanle ay ku noqdaan tiro aan dhammaanayn. Nidaamka lixdanle (sexagesimal) ee Baabuloonta, kaas oo weli lagu cabbiro saacadaha iyo darajooyinka, waa mid ku saleysan isku-dhufashada 12 iyo 5.
Isticmaalka nolol maalmeedka
Sannadka waxaa loo qaybiyaa laba iyo toban bil, maalinta laba jibbaar oo laba iyo toban saac ah, iyo wareegga jirka dayaxa ee ku dhow laba iyo toban wareeg sannadkii. Ganacsiga, kooxda 12 waxaa loo yaqaan "dazan" (dozen), oo weli lagu tiriyo ukun iyo alaab kale. Nidaamyo cabbir hore, sida inch-yada ku jira fudud, waxay isticmaalayeen qaybinta 12.