13 (tiro)

13 waa tiro dabiici ah oo ku timaada 12-ka kadib, 14-ka kana horreysa. Waxay ku qoran tahay 13 nidaamka tirokoobka toban-saldhig ah (decimal), tirooyinka Roomaanka na waa XIII. Waa tiro sallaan ah (prime), taas oo la micno ah in la qaybin karo oo keliya 1 iyo naftiisa.

13 waa tirada sallaanta ah ee lixaad marka la tiriyo 2, 3, 5, 7, 11, 13. Sidoo kale waa tiro kelifiican (odd) oo aan la qaybin karin laba. Isku-darka 12+1 ayaa ka dhigaya tiro badanaa lagu sheego dhaqamada iyo cabbiraadaha ganacsi ee dhaqameed.

Sifooyin xisaabeed

13 waa xubin ka mid ah taxanaha Fibonacci (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13), halkaas oo tiro kastaa tahay isku-darka labada ka horreeya. Waxay kaloo ku jirtaa saddex-geesle Pythagorean ah oo caan ah: 5² + 12² = 13². Marka la laba-jibbaaro waxaa soo baxa 169.

Nidaamka binary-ga (saldhig-2) 13 waxay tahay 1101. Waxay kaloo tahay tiro sallaan ah oo qaab 4k+1 ah, sidaas darteedna waxaa loo qori karaa isku-darka laba xarriiq oo laba-jibbaaran: 13 = 4 + 9 (ie. 2² + 3²).

Isticmaalka dhaqameed

Dhaqamo badan oo Yurub iyo Waqooyiga Ameerika ah, 13 waxaa loola dhaqmaa tiro nasiib xun leh. Dhaqankaas awgeed, dhismayaal iyo hoteello qaar ayaa dabaqyada u magacaabi jiray 12 kadibna 14, iyagoo iska dhaafay 13. Cabsida noocaas ah ereyga Ingiriisiga loogu yeero triskaidekaphobia. Dhaqamo kale, tiradu ma laha macne noocaas ah.

Taariikhda calendar-ka, sannaddu waxay leedahay 12 bilood oo qamari ah oo dhammaystiran iyo qayb ka mid ah mid kale; sidaas darteed sannadaha qaar ee nidaamyada bil-qamari-cadceed-ku-salaysan waxaa lagu daraa bil 13-aad si loo hagaajiyo kala-guurka.