19 (tiro)

19 waa tiro dabiici ah (natural number) oo ku dhex taal isku xigxiga tirooyinka: waxay ku xigtaa 18, waxaana ka daba yimaada 20. Waa tiro fardowdo ah (odd), maadaama aan laba loo qaybin karin iyada oo aan hadhin. Sidoo kale waa tiro bilic ah ama 'prime', taas oo la micno ah in kaliya 1 iyo 19 ay si buuxda u qaybiyaan.

Nidaamka tirooyinka ee toban-saldhigga ah (decimal), 19 waxay ka kooban tahay laba god: 1 iyo 9. Waa tirada ugu weyn ee hal-god ah ka dib ee la gaaro ka hor 20-ka; sidoo kale waa tirada 19-aad marka laga bilaabo 1.

Sifooyinka xisaabeed

19 waa tiro bilic ah oo ah tan siddeedaad marka la tiriyo 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19. Waxay la sameysaa 17 laba-jir bilic ah (twin primes), maadaama farqigoodu yahay laba. Marka la tiriyo qaybiyayaasheeda oo dhan (1 iyo 19), wadarta waa 20.

19 waxay ka mid tahay tirooyinka 'centered hexagonal' — waa 1 + 6 + 12, taas oo la sawiri karo laba wareeg oo lixgeesle ah oo ku wareegsan hal bar dhexe. Sababtaas awgeed, 19 waxay ku muuqataa qaabab bandhig ah oo joomatari ah, sida sagxadaha lixgeesle ee isku dhejisan.

Isticmaalka nidaamyada tirinta

Wareegga qamarka ee la yiraahdo 'Metonic cycle' wuxuu ku salaysan yahay in 19 sano oo qorraxeed ay ku dhawaad la mid yihiin 235 bil oo dayaxeed. Nidaamyo taariikhaysi oo dayax-qorrax isku dara — sida kuwa Cibraaniga ah — ayaa isticmaala wareeggan si ay bilaha u waafajiyaan xilliyada sanadka.

Muuqaalka guud

Af-Soomaaliga waxaa loogu yeeraa 'sagaal iyo toban'. Waxay u taagan tahay da'da lagu tilmaamo qofka weli aan gaarin labaatanka, waxayna ku soo baxdaa nidaamyo tiro-lambar ah sida lambarada ciyaaraha iyo liisaska kala sooca. Isticmaalladaas waa kuwo isku-raac ah, mana leh macne xisaabeed oo gaar ah.