3 (tiro)

3 (Af-Soomaali: saddex, sidoo kale loo qoro sadax ama sadex) waa tiro dabiici ah oo ku xigta 2 kana horreysa 4. Waa tiro toosan (odd), waana tirada ugu horreysa ee ugu yar ee tiro-koob ah oo aan ahayn 2, taas oo ah in kaliya 1 iyo 3 ay u qaybsamaan si aan hadhi lahayn.

Astaanta '3' ee lagu qoro tirakoobka Hindi-Carabi waxay soo martay taxane isbeddello ah oo laga soo bilaabo qoraallada Hindiya, kadibna loo gudbiyay bariga dhexe iyo Yurub. Nidaamyada kale, sida Roomaanka, waxay isticmaalaan calaamadda III.

Sifooyin xisaabeed

3 waa tirada labaad ee tiro-koob (prime) ka dib 2. Waa sidoo kale tirada saddexaad ee taxanaha Fibonacci (1, 1, 2, 3, 5). Wadarta lambarrada tiro haddii ay u qaybsanto 3, tiradaas oo dhan way u qaybsantaa 3 — tan waxaa loo yaqaan tijaabada qaybsiga saddexda. Isku darka 1 + 2 = 3, sidaas darteed 3 ma aha tiro dhammaystiran (perfect number), balse waa tiro saddex-geesle ah (triangular number) maadaama 1+2=3.

Joomatari

Saddex dhibcood oo aan isku xariiq ahayn waxay qeexaan diyaarad (plane) hal ah. Saddex-xagalku waa shakalka ugu fudud ee joomatariga fidsan ee dhinacyo leh, wadarta xaglihiisuna waa 180 darajo. Booskeenna caadiga ah waxaa lagu qeexaa saddex cabbir: dherer, ballac iyo hoos-u-dhaadhac.

Luqadda iyo dhaqanka

Af-Soomaaliga 'saddex' waa tiro-magac aasaasi ah, waxaana ka dhasha 'saddexaad' (kaas oo ah tartiib-tiro) iyo 'saddexley' ama 'saddex-geesle' oo joomatariga lagu isticmaalo. Dhaqamo badan oo caalami ah, saddexdu waxay ka muuqataa qaab-dhismeedka sheekooyinka iyo caadooyinka, tusaale ahaan ku-celcelinta saddexaad ee sheekooyinka afka ah.