4 (tiro)

Afar (4) waa tiro dabiici ah oo ku timaadda 3 kadib, kana horreysa 5. Waxay ka mid tahay tirooyinka ugu asaasiga ah ee lagu tiriyo walxaha. Astaanteeda lagu qoro nidaamka tirooyinka Hindu-Carabiga waa "4", tirada Roomaanka na waa "IV" (mararka qaarna "IIII" ee saacadaha).

Af-Soomaaliga magaceeda waa "afar". Waxay ku jirtaa tirinta caadiga ah: kow, laba, saddex, afar, shan. Isticmaalkeeda maalinlaha ah wuxuu ka muuqdaa qaybaha wakhtiga, cabbirrada iyo hab-dhismeedka juqraafi.

Sifooyinka xisaabeed

Afar waa tiro shufan (even), waana tirada koobaad ee la wada qeybiyo (composite) ee ka weyn 1; qeybiyayaasheedu waa 1, 2 iyo 4. Waa laba jibbaar ee laba (2×2 = 4), sidaas darteedna waa laba-jibbaarka saxda ah (perfect square) ee labaad ka dib 1. Sidoo kale waa laba-jibbaarka labaad ee 2, taas oo ka dhigaysa tiro badanaa ka soo muuqata qaybaha binary-ga (2², 4, 8, 16).

Xisaabta joomatariga, afar waa tirada dhinacyada iyo geesaha shakalka (quadrilateral), oo ay ku jiraan labajibbaaran, laydhka iyo mucayyanka. Tetrahedron-ka waa jirid saddex-cabbir leh oo afar wejiyaal ah, waana kan ugu yar ee jirridaha fudud. Fikradda 'afar-cabbir' (spacetime) waxay ka dhigan tahay saddex cabbir oo meel ah iyo hal wakhti ah oo la isku daray.

Nidaamyada tirinta iyo qorista

Astaanta 4 ee casriga ah waxay ka soo jeeddaa nidaamka tirooyinka Hindiya ee soo maray Carabta, kaas oo Yurub gaaray qarniyadii dhexe. Sida qoraalka, afar waxaa lagu qori karaa laba hab oo caan ah: mid gees furan leh iyo mid gees xiran leh; labaduba isku macne bay yihiin. Nidaamka Roomaanka, IV waxay ku dhisan tahay qaanuunka ka-jarista (5 - 1).

Isticmaal caadi ah iyo dhaqan

Afar waxay u taagan tahay jihooyinka aasaasiga ah (waqooyi, koonfur, bari, galbeed), xilliyada sannadka ee qaar ka mid ah nidaamyada cimilada, iyo afarta walxood ee falsafadda hore (dhul, biyo, hawo, dab). Dhaqamada qaar ee Bariga Aasiya, tirada afar waxaa loo arkaa mid xun sababo dhawaaq ah, waxaana dhismayaal qaar ka dhaafaan magacaabista dabaqa afraad.