5 (tiro)

5 (Af-Soomaali: shan) waa tiro dabiici ah oo ku taal kala horreynta tirooyinka inta u dhaxaysa 4 iyo 6. Waxay tahay tiro sax ah (integer) oo weliba loo isticmaalo tirin iyo tartiib labadaba: 'shan wax' (tirin) iyo 'shanaad' (tartiib).

Astaanta lambarka ee loo isticmaalo nidaamka tirooyinka Hindi-Carabi waa '5'. Nidaamka Roomaanka waxaa loogu sumadeeyaa V, halka tirooyinka Carabiga-bariga lagu qoro ٥. Nidaamyada tirinta ee badan ee bini'aadamku isticmaalo, sida nidaamka toban-saldhig ah, waxaa la aaminsan yahay inay xiriir la leeyihiin tirada faraha gacan keliya, taasoo shan ah.

Sifooyinka xisaabta

5 waa tiro kowaad (prime) — waxay leedahay laba qeybiye oo keliya, 1 iyo 5 laftiisa. Waa tirada kowaad ee saddexaad, ka dib 2 iyo 3. Sidoo kale waa tiro dhinac-fog (odd), maadaama aan laba lagu qeybin karin.

Xagga saldhiga toban, tiro kasta oo ku dhamaanaysa 0 ama 5 waxaa lagu qeybin karaa 5. Tan waxay ka dhigaysaa 5 mid ku fudud xisaabinta maskaxda. Isku-darka 5 iyo tiro kale wuxuu si joogto ah u beddelaa lambarka ugu dambeeya inta u dhaxaysa laba qiimood.

Joomatarigga dhexdiisa, shan waa tirada dhinacyada iyo geesaha pentagon-ka (shan-gees). Waxaa kaloo jira shan jir oo Aflaaduun ah (Platonic solids) — tetrahedron, cube, octahedron, dodecahedron iyo icosahedron — kuwaas oo ah jirarka saddex-cabbir ah ee dhammaan wejiyadoodu isku eg yihiin.

Isticmaalka bulshada iyo cabbirka

Shan waxaa loo isticmaalaa saldhig kooxeed oo ku baahsan nolosha maalinlaha ah: tirinta faraha, qaybinta wakhtiga saacadda oo daqiiqado shan-shan ah, iyo qiimayaal lacageed oo badan oo ku salaysan 5 iyo 10. Luqadda Soomaaliga, 'shan' waxay ka mid tahay tirooyinka aasaasiga ah ee 1–10 ee laga dhisay tirooyinka isku-dhafan sida 'shan iyo toban'.