60 (tiro)

60 (Lixdan) waa tiro dabiici ah oo ka dambaysa 59 oo ka horreysa 61. Waa tiro shan-jibbaaran ah (dhirbaaxo lix jeer toban), waana tiro sax (even), maadaama laba u qaybsanto oo hadhaaga uu eber yahay.

Waxa 60 ka dhigaya mid muhiim ah xisaabta iyo cabbirka ayaa ah inuu qaybsamayaasho badan leeyahay. 60 waxa u qaybsama 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30 iyo 60. Sababtaas ayaa keentay in nidaamyo cabbir badan oo taariikhi ah ay isticmaalaan 60 saldhig ahaan.

Sifooyin xisaabeed

Furfurnaanta tirooyinka asalka ah (prime factorization) ee 60 waa 2² × 3 × 5. Waxa uu leeyahay 12 qaybsame oo dhan ah. 60 waa isku-dhufashada saddexda tiro asalka ah ee ugu horreeya marka la dhufto laba-jibbaarka labada: sidaas darteed waa tiro dhawaan la yiraahdo "highly composite" — ma jiro tiro ka yar 60 oo qaybsamayaal ka badan leh. Sidoo kale 60 waa isugeynta ugu yar ee ay wadaagaan 3, 4 iyo 5 (LCM).

Nidaamka sexagesimal

Nidaamka tirooyinka ee saldhigga 60 (sexagesimal) waxa loo aaneeyaa dadka Mesobotamiya, gaar ahaan Suumeriyiinta iyo Baabuliyiinta. Nidaamkaas ilaa maanta wuu ku sii jiraa qiyaasta wakhtiga iyo xagalada: saacad waxa ay ka kooban tahay 60 daqiiqo, daqiiqo waxa ay ka kooban tahay 60 ilbiriqsi, xagalna waxa loo qaybiyaa 60 daqiiqo xagal ah. Goobada oo dhan waa 360 darajo, taas oo ah lix jeer 60.

Adeegsi kale

60 waxa loo isticmaalaa cabbirro maalinle ah: qaar ka mid ah waddamada waxa ay xadka xawaaraha waddooyinka dhigaan 60 (kiiloomitir ama mayl saacaddiiba). Ciyaaraha qaar, sida kubbadda koleyga xirfadleyda, wakhtigoodu waa 48 daqiiqo, laakiin xisaab-celinta wakhtiga guud ahaan ku salaysan tahay qaybsanaanta 60. Sidoo kale 60 sano waxa marmar loogu yeedhaa "wareeg" nolol-dhaqan ah — tusaale, wareegga 60-sano ee kalandarka Shiineeska iyo mid la mid ah oo Aasiya bari ah.