Aadaan
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
90 luqadood
Aadaan (Carabi: أذان) waa yeedhista lagu ogeysiiyo dadka Muslimiinta ah in waqtigii salaadda uu galay. Waa hadallo Carabi ah oo cod dheer lagu ku dhawaaqo, badanaa masaajidka laga tirinayo. Ninka aadaanka tira waxaa la yidhaahdaa mu'addin (Soomaalidu waxay badanaa tidhaahdaa "macadin" ama "bilaal").
Aadaanka waxaa la tiriyaa shan jeer maalintii, mid kasta oo salaadaha waajibka ah ka hor. Waqtiyada waxaa lagu xisaabiyaa meesha qorraxdu joogto: subax (waaberiga ka hor qorrax-soo-bax), duhur (marka qorraxdu ka leexato bartamaha), casar, magrib (qorrax-dhac), iyo cishe. Sidaas darteed saacadaha aadaanku way ku kala duwan yihiin goobta iyo xilliga sannadka.
Ereyada
Aadaanku wuxuu ka kooban yahay jimlado la celceliyo. Wuxuu ku bilaabmaa "Allaahu akbar" (Eebbe waa ka wada weyn yahay), kadibna waxaa la sheegayaa shahaadada: qirashada in Eebbe mooyee ilaah kale aan jirin iyo in Muxammad uu yahay rasuulkiisa. Kadib waxaa timaadda "hayya calas-salaah" (u soo dhaqaaqa salaadda) iyo "hayya calal-falaah" (u soo dhaqaaqa liibaanta), waxaana lagu soo gebagebeeyaa "Allaahu akbar" iyo "laa ilaaha illallaah". Aadaanka subaxa waxaa lagu daraa jimlada "as-salaatu khayrun minan-nawm" (salaaddu waa ka khayr badan tahay hurdada).
Iqaamada
Marka salaadda jamaacada la bilaabayo waxaa la tiriyaa yeedhis labaad oo la yidhaahdo iqaamo. Iqaamadu ereyo la mid ah ayay isticmaashaa laakiin way ka gaaban tahay, waxaana lagu daraa "qad qaamatis-salaah" (salaaddii waa taagan tahay). Aadaanku wuxuu ogeysiinayaa in waqtigu galay; iqaamaduna waxay ogeysiinaysaa in safafka la sameeyay oo salaaddu bilaabmayso.
Taariikhda
Sida ay sheegayaan ilaha taariikhda Islaamka, aadaanka waxaa la sameeyay sannadihii ugu horreeyay ee Madiina, kadib markii Muslimiintu ka doodeen sida dadka loogu yeedhi lahaa salaadda — codad, gaanjo iyo dab-shid oo la soo jeediyay ayaa la diiday. Bilaal ibnu Rabaax, oo ahaa addoon la xoreeyay, ayaa loo yaqaannaa mu'addinkii ugu horreeyay. Magaca "Bilaal" wuxuu weli meelo badan oo Soomaaliya iyo Afrika Bari ah ku macnaystaa qofka aadaanka tira.
Habka codaynta iyo dhaqanka
Aadaanka waxaa lagu tiriyaa cod luuq leh oo aan muusik lahayn. Qaybo badan oo dunida ah waxaa la isticmaalaa makarafoon iyo sameecado masaajidka kor lagu dhejiyo, taasoo bedeshay caadadii hore ee mu'addinku kor uga tiri jiray minaaradda. Dalal qaar waxaa jira xeerar dawladeed oo xakameeya heerka codka ama waqtiyada, arrintaas oo mararka qaarkood dood dadweyne dhalisa. Dhegeystuhu wuxuu inta badan ku celiyaa erey kasta, kadibna wuxuu akhriyaa ducada aadaanka ka dambaysa.