Aadanaha

Aadanaha (Homo sapiens) waa nooc xayawaan naas-nuujiye ah oo ka tirsan qoyska cadaadka (Hominidae). Waxaa lagu garto socodka labada lug (bipedalism), maskax weyn marka la barbardhigo cabbirka jidhka, iyo isticmaalka luqadda iyo qalabka. Magacyada kale ee Af-Soomaaliga waxaa ka mid ah baniaadan, biniaadan, insaan iyo dadyow.

Aadanuhu wuxuu ku nool yahay dhammaan qaaradaha, isagoo la qabsaday deegaanno kala duwan iyadoo la kaashanayo aqoon la wareejiyo jiil ka jiil, oo loo yaqaan dhaqan. Tirada dadka adduunku waxay ku dhawaatay siddeed bilyan qarniga 21-aad, iyadoo koritaanku uu ku kala duwan yahay gobollada.

Kala-soocidda iyo asalka

Sida caadiga ah kala-soocidda bayoolajiga, aadanaha waxaa loo qeexaa: boqortooyada xayawaanka, xubinta laf-dhabarleyda, naaska-nuujiyeyaasha, kooxda primates, qoyska Hominidae, hidde-ka Homo, noocna sapiens. Xigtada ugu dhow ee nool waa daanyeerada waaweyn sida chimpanzee-ga iyo bonobo-ga; laamuhu waxay kala go'een dhawr milyan oo sano ka hor.

Cilmi-baarista fossil-ka iyo hiddaha waxay muujinaysaa in Homo sapiens uu ka soo bilaabmay Afrika, kadibna uu ku faafay qaaradaha kale. Meelaha muhiimka ah ee la helay fossil-lada hore waxaa ka mid ah bariga iyo waqooyiga Afrika.

Jidhka iyo shaqada nooluhu

Aadanahu waa nooc dhalmo-nuujin ah oo caadi ahaan hal dhal hal mar dhala, muddo uur oo ku dhow sagaal bilood. Maskaxdu waxay maamushaa afafka, xusuusta iyo qorsheynta. Cuntadu waa mid isku dhafan (nooc walba: caleen, hilib, midho), waxaana caadi ah in cuntada la kariyo. Da'da nolosha celceliska ah waxay ku xidhan tahay caafimaadka, nafaqada iyo xaaladaha bulsheed.

Luqadda, dhaqanka iyo bulshada

Luqaddu waa astaanta ugu weyn ee kala-soocda aadanaha: waxay u sahashaa in aqoonta la kaydiyo, la wareejiyo lana horumariyo. Bulshooyinku waxay dhisteen nidaamyo maamul, diimo, ganacsi iyo farshaxan. Beddelka beeraha iyo degsiimooyinka joogtada ah ayaa horseeday magaalooyin, qoraal iyo dawlado; horumarka tignoolajiyada casriga ah wuxuu beddelay habka shaqada, gaadiidka iyo isgaadhsiinta.