Aag saacadeed
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Aag saacadeed waa gobol dhulka ka mid ah oo dadka ku nool ay isticmaalaan waqti rasmi ah oo isku mid ah. Halkii uu magaalo kasta u isticmaali lahaa waqtigeeda qorraxda (waqtiga cadceedda ee maxalliga ah), waddamadu waxay dooranayaan hal xisaab oo dhul ballaaran ku baahsan, si gaadiidka, isgaarsiinta iyo ganacsigu u fududaadaan.
Aagagga waxaa lagu tiriyaa faraq ay ka leeyihiin heerka caalamiga ah ee loo yaqaan UTC (Coordinated Universal Time). Tusaale ahaan, UTC+3 macnaheedu waa saddex saacadood oo ka horreeya UTC. Faraqyada badankood waa saacado buuxa, laakiin qaar waa nus-saac ama rubuc-saac, sida UTC+5:30 iyo UTC+5:45.
Asalka fikradda
Ka hor qarniyadii dambe, magaalo kasta waxay waqtigeeda ku saleyn jirtay meesha qorraxdu ka taagan tahay. Markii tareennada iyo telegraafku ay meelo kala fog isku xidheen, kala duwanaanshahaas wuxuu abuuray khalkhal jadwal iyo shil. Sidaas awgeed waxaa la soo bandhigay nidaam aagag ah oo salka ku haya khadadka dhererka (longitude), iyadoo dhulka loo qaybiyo qiyaastii 24 qaybood oo mid kastaa 15 darajo yahay.
Xuduudaha iyo go'aanka siyaasadeed
Xadka aagagga saacadeed had iyo jeer ma raaco khadadka dhererka. Dawladuhu waxay xuduudaha u leexiyaan si ay ugu habboonaadaan xuduudaha qaranka, gobolada maamul iyo xidhiidhka dhaqaale. Waddan qaarkiis, sida Shiinaha, wuxuu hal aag u adeegsadaa dhul aad u ballaaran; kuwo kalena, sida Ruushka iyo Mareykanka, waxay leeyihiin aagag badan. Isbeddelka aagga waa go'aan siyaasadeed oo dawladdu ku dhawaaqdo, oo mararka qaar dib loo eegi karo.
Waqtiga xagaaga
Waddamo badan oo ka fog dhulbaraha waxay isticmaalaan nidaam saacadda xagaaga hal saac loo hore-mariyo, kadibna deyrta dib loo celiyo. Ujeeddadu waa in iftiinka maalinta wax badan laga faa'iidaysto saacadaha dadku firfircoon yihiin. Waddamada ku dhow dhulbaraha, oo maalinta iyo habeenku ku dhow yihiin sinnaan, badanaa ma isticmaalaan.
Isticmaalka farsamada
Nidaamyada kombiyuutarka waxay xisaabta gudaha ku hayaan UTC, ka dibna waxay u beddelaan aagga isticmaalaha. Xogta aagagga saacadeed waxaa lagu hayaa keydad la cusboonaysiiyo mar kasta oo dawladi wax beddesho, si barnaamijyadu u ogaadaan taariikhaha cusub. Diyaaradaha, suuqyada maalgashiga iyo shabakadaha isgaarsiintu waxay ku tiirsan yihiin in xisaabtaas la isku halleyn karo.