Aakhiro

Aakhiro waa fikrad diimeed iyo falsafadeed oo qeexaysa in qofku uu leeyahay nolol ama xaalad kale oo bilaabata ka dib marka jidhku dhinto. Fikradda waxay ku salaysan tahay in aadanaha uu leeyahay qayb aan jidh ahayn — badanaa loo yaqaan naf ama ruux — oo aan la baabbi'in marka jidhka nolosha ka dhammaato.

Erayga Af-Soomaaliga ah wuxuu ka soo jeedaa Carabiga (al-ākhira), oo macnihiisu yahay "tan dambe" ama "tan ugu dambaysa", iyada oo la barbardhigayo nolosha adduunka (ad-dunyā). Magac kale oo caadi ah oo lala xiriiriyo ayaa ah Qiyaame, kaas oo si gaar ah loogu isticmaalo maalinta soo-bixida iyo xisaabinta.

Diimaha Ibraahimiga

Islaamka waxaa aakhiro ka mid ah lixda tiirood ee iimaanka. Waxaa la rumaysan yahay in dadku la soo bixin doono, camalladooda la xisaabin doono, kadibna ay geli doonaan Jannada ama Naarta. Masiixiyadda iyo Yuhuudda sidoo kale waxay leeyihiin caqiidooyin ku saabsan soo-bixinta iyo xukunka, in kastoo faahfaahinta iyo si loo fasiro ay ka duwan tahay dhaqan ilaa dhaqan.

Fikrado kale

Diimaha Hinduuga iyo Buddhiismuhu waxay inta badan ku salaysan yihiin fikradda dib-u-dhalashada (samsara), halkaas oo noolaha uu marxalado nolol oo isku xigxiga dhex maro, natiijadana ay saameyso karma. Bartilmaameedka ugu weyn ma aha nolol joogto ah, ee waa ka bixidda wareegga, oo loo yaqaan moksha ama nirvana.

Dood falsafadeed

Falsafadda, doodda aakhiro waxay badanaa ku wareegtaa su'aasha aqoonsiga qofka: waa maxay waxa qofka isku mid ka dhigaya ka hor iyo ka dib dhimashada? Fikirradii Aflaatuun waxay taageereen in nafta ay ka duwan tahay jidhka una noolaan karto keligeed. Falsafado kale, gaar ahaan kuwa maaddiga ah, waxay qabaan in miyir-qabku uu ku xiran yahay hawlaha maskaxda, sidaas darteedna uu joogsado marka maskaxdu shaqada joojiso.