Abaalmarinta Nobel

Abaalmarinta Nobel (Ingiriisi: Nobel Prize) waa abaalmarin caalami ah oo sannad walba la bixiyo, oo salkeeda ka yahay dardaaranka Alfred Nobel, saynisyahan iyo ganacsade Iswiidhish ah oo curiyay dinamiitka. Nobel wuxuu dardaaran ka tegey in qaybta ugu weyn ee hantidiisa lagu maalgeliyo, dulsaarkana lagu abaalmariyo dadka shaqadoodu faa'iido weyn u keentay aadanaha.

Marka hore waxaa la aasaasay shan qaybood: fiisigis (physics), kiimiko, caafimaad/fiisyoolojiyo, suugaan, iyo nabad. Bixinta abaalmarinta waxay bilaabatay horraantii qarnigii 20-aad. Ka dib waxaa lagu daray abaalmarin dhaqaale ah oo bangiga dhexe ee Iswiidhan sameeyay, oo si rasmi ah loo yaqaan abaalmarinta dhaqaalaha ee xusuusta Alfred Nobel.

Habka doorashada

Qayb kasta hay'ad gooni ah ayaa go'aan ka gaarta. Akadeemiyada Cilmiga Qaranka ee Iswiidhan waxay xushaa fiisigis, kiimiko iyo dhaqaale; Machadka Karolinska waxaa loo igmaday caafimaadka; Akadeemiyada Iswiidhish waxay xushaa suugaanta; halka nabadda ay xusho guddi Noorwiijiyaan ah oo baarlamaanka Noorwey magacaabo. Habka wuxuu ku bilaabmaa magacaabid qarsoodi ah, kadib guddiyo khibrad leh ayaa soo gaabiya, ugu dambeyn cod ayaa la qaataa.

Magacyada la soo jeediyay iyo warqadaha go'aanka waxaa la xafidaa muddo dheer ka hor inta aan la furin, taasoo ka dhigaysa habka mid aan degdeg lagu falanqeyn karin. Abaalmarinta hal qayb waxaa lagu qaybin karaa dad badan, laakiin xadka caadiga ah waa saddex qof. Guud ahaan lama guddoonsiiyo qof dhintay, in kastoo ay dhacday marar gaar ah oo la geeriyooday inta u dhaxaysa ku dhawaaqidda iyo xafladda.

Bixinta iyo lacagta

Guddoonsiiyeyaasha waxay helaan bilad dahab ah, warqad shahaado ah oo naqshadeysan, iyo lacag caddaan ah oo laga bixiyo dulsaarka hantida Nobel. Qiimaha lacagta wuxuu isbeddelaa sannad kasta iyadoo ku xiran waxsoosaarka maalgashiga. Xafladaha waxaa la qabtaa bishii Diseembar 10, oo ah maalinta geerida Nobel — kuwa cilmiga iyo suugaanta Stockholm, halka nabadda Oslo lagu bixiyo.

Dood iyo dhaleeceyn

Waxaa mar walba jira su'aalo la xiriira habka. Dhaleeceyn caadi ah waxaa ka mid ah in cilmiga casriga ah uu yahay shaqo koox weyn oo aan ku habboonayn xadka saddexda qof, in dumarka iyo cilmi-baarayaasha waddammada koonfurta ay tiro yar ka helaan, iyo in abaalmarinta nabadda ay marmar la xiriirto siyaasad jira. Sidoo kale waxaa la xusaa in shaqo muhiim ah ay dhaafto sababo la xiriira waqti iyo doorasho.