Af Afrikaans

Af Afrikaans waa luqad ka tirsan qoyska luqadaha Jarmalka Galbeed (West Germanic), oo si toos ah ka soo baxday Nederlandiska (Dutch) ee lahjadihiisa la keenay gobolka Kaab intii lagu jiray qarniyada 17-aad iyo 18-aad. Waa mid ka mid ah luqadaha rasmiga ah ee Koonfur Afrika, waxaana sidoo kale ah luqad muhiim ah oo laga hadlo Namibia.

Afrikaans waxaa ku hadla dad ka kala soo jeeda asal kala duwan: qoysas asalkoodu Yurub ka soo jeedo (badanaa la yiraahdo Afrikaners), iyo sidoo kale bulshada 'Coloured' ee Kaab, oo qayb weyn ka ah dadka ku hadla luqadda hooyo ahaan. Waxaa jira sidoo kale dad badan oo Afrikaans u isticmaala luqad labaad ama luqad wada-xaajood.

Taariikh iyo samaysanka luqadda

Kolonyada Kaab markii la aasaasay sannadkii 1652, Nederlandiska ayaa noqday luqadda maamulka iyo ganacsiga. Iskuxirka dadka Yurub ka yimid, shaqaalaha addoonsiga ah oo laga keenay Aasiya iyo Afrika, iyo bulshooyinka deegaanka sida Khoekhoe, waxay keentay in Nederlandiskaas isbeddel naxwe iyo dhawaaq ku yimaado. Natiijadu waxay noqotay hadal aad u fudud oo naxwe ahaan, oo hordhac ka dib loo aqoonsaday luqad gooni ah.

Qarnigii 19-aad iyo horraantii 20-aad waxaa bilaabmay dadaal qoraal ah lagu qeexayo Afrikaans: waxaa la sameeyay heerar higgaadda, waxaana Kitaabka Quduuska ah loo turjumay. Sannadkii 1925 Afrikaans waxaa lagu aqoonsaday luqad rasmi ah oo Koonfur Afrika, meeshii Nederlandiska. Xilligii apartheid, Afrikaans waxaa la xiriiriyay dawladda talada haysta, taasina waxay keentay caqabado siyaasadeed iyo iska hor-imaad — sida mudaaharaadyada Soweto ee 1976 oo ka dhashay in Afrikaans lagu waxbaro dugsiyada.

Sifooyin luqadeed

Afrikaans waxaa lagu garto naxwe ka fudud kii Nederlandiska: falalka isbeddel yar bay yeeshaan marka la barbardhigo cidda falka geysatay, waxaana wakhtiga la soo dhaafay badanaa lagu muujiyaa qaab-caawiye. Sidoo kale waxaa ka mid ah 'diidmo laba-geesood' oo jumlada diidmo leh laba erey diidmo ay ku dhex jiraan. Erey-bixinta inta badan Nederlandiska ka timid, laakiin waxaa ku dhex jira ereyo laga soo qaatay Malay, Portuguese, luqadaha Khoekhoe, luqadaha Bantu iyo Ingiriisiga.

Afrikaans iyo Nederlandiska waxay leeyihiin heer sarreeya oo is-fahmid ah, gaar ahaan qoraalka. Taas oo keentay in cilmi-baarayaal qaar u arkaan Afrikaans sida luqad walaal ah oo aad u dhow, halka kuwo kalena xoogga saaraan isbeddellada naxwaha ee gooni u dhigay.

Xaaladda maanta

Dastuurka Koonfur Afrika ee 1996 waxaa lagu magacaabay 11 luqad rasmi ah, Afrikaans oo ka mid ah. Waxaa loo isticmaalaa warbaahin, buugaag, muusik, iyo waxbarasho jaamacadeed, in kastoo boosaskeeda qaar ee waxbarashada sare ay yaraadeen iyadoo Ingiriisiga xoog yeeshay. Namibia dhexdeeda, Afrikaans ma aha luqad rasmi ah laakiin waa luqad wada-xaajood oo baahsan.