Af Cheewa (Chichewa; sidoo kale Chinyanja) waa luqad ka mid ah qoyska Bantu, oo qayb ka ah kooxda weyn ee Niger-Congo. Waxaa badanaa lagaga hadlaa Malaawi, halkaas oo ay tahay luqad qaran, waxaana sidoo kale laga helaa Zambia, Mozambique iyo Zimbabwe. Magaca 'Chichewa' waxa uu tilmaamayaa luqadda dadka Cheewa, halka 'Chinyanja' badanaa loo isticmaalo isla luqaddaas marka laga hadlayo Zambia iyo agagaarka harada.

Luqaddu waxay leedahay lahjado kala duwan oo is-fahmi kara. Waxaa loo isticmaalaa waxbarashada hoose, warbaahinta raadiyaha, ganacsiga maalinlaha ah iyo suugaanta qoran. Ingiriisiga ayaa Malaawi kula jira meel rasmi ah, gaar ahaan maamulka iyo waxbarashada sare.

Meesha ay ku jirto qoyska luqadaha

Af Cheewa waxay ka mid tahay luqadaha Bantu ee bariga iyo koonfurta Afrika. Sida luqadaha Bantu kale, waxay leedahay nidaam 'fasallo magac' ah (noun classes) — kooxo magacyada loo kala qaybiyo, mid walbana leeyahay horgale gaar ah oo saameeya ficilka, tilmaamaha iyo magac-u-yaalka jumladda ku jira. Tusaale, horgalaha 'chi-' ee 'Chichewa' wuxuu tilmaamayaa luqad ama hab-hadal.

Dhawaqa iyo qorista

Luqaddu waa mid dhawaqa codka ku salaysan, waxayna leedahay shaqal aasaasi ah oo tiro yar. Waxaa jira farqi u dhexeeya shaqallada gaagaaban iyo kuwa dhaadheer meelo qaar. Waxaa lagu qoraa xarfaha Laatiinka, iyada oo isku-dhafyada xarfaha loo isticmaalo dhawaqyada aan hal xaraf lahayn. Qorista rasmiga ah ee Malaawi waxaa jira habab la habeeyey oo waxbarashada iyo daabacaadda lagu qaabeeyey.

Hubanti la'aanFaahfaahinta tirada shaqallada, calaamadaha codka (tonal marking) iyo kala duwanaanshaha qoraalka ee lahjadaha kala duwan way ka doodsan yihiin qoraallada cilmiga luqadda; halkan waxaa lagu soo koobay sifooyinka guud ee la aqbalay.

Isticmaalka bulshada

Af Cheewa waxay u adeegtaa luqad isgaarsiineed oo dad badan oo luqado kale ku hadla ay ku wada xaajoodaan, gaar ahaan suuqyada iyo magaalooyinka. Waxaa ku jira suugaan afka ah oo balaadhan: maahmaahyo, halxiraalo iyo heeso. Qarnigii 20-aad ka dib, waxaa ku soo baxay buugaag, wargeysyo iyo barnaamijyo raadiye, kuwaas oo saameeyay habka qorista ee caadiga ah.

XusuusinMagacyada 'Chewa', 'Chichewa' iyo 'Nyanja' waxay marmar tilmaamaan isla luqadda, laakiin doorashada magaca waxay xiriir la leedahay waddanka iyo taariikhda siyaasadeed ee luqadda loo qaabeeyey, ma aha oo kaliya kala duwanaanta afafka.

Qeybaha:346 eray · 0 ilo