Af-Hebrow

Af-Hebrow (waxaa sidoo kale loo yaqaan Af-Cibraani ama Cibri) waa luqad ka tirsan qoyska luqadaha Semitik, oo laftiisa qayb ka yahay qoyska weyn Afroasiatic. Waa mid ka mid ah luqadaha rasmiga ah ee Israa'iil, waxaana lagu qoraa xarfaha Hebrow oo midig ilaa bidix loo qoro. Xarfaha aasaasiga ah waa 22, waxaana caadi ah in shaqal-yada (vowels) aan la qorin qoraalka caadiga ah, ee lagu garto macnaha jumladda iyo qaab-dhismeedka erayga.

Af-Hebrow wuxuu leeyahay taariikh dheer oo laba qaybood loo kala saarayo: Hebrow-ka qadiimiga ah oo qoraallada diinta Yuhuudda lagu qoray, iyo Hebrow-ka casriga ah oo qarniyadii 19-aad iyo 20-aad dib loo soo celiyay oo noqday luqad hadal maalinle ah. Inta u dhaxaysay, muddo qarniyo badan ah, Hebrow-ku wuxuu inta badan u shaqeeyay sida luqad qoraal, cibaado iyo cilmi, halka bulshooyinka Yuhuudda ay hadalka maalinlaha ah ku wadeen luqado kale sida Yiddish, Ladino ama Carabi.

Qoraalka iyo dhawaaqa

Nidaamka qorista wuxuu ku salaysan yahay xarfo shibbane badanaa (abjad). Si loo caddeeyo dhawaaqa, gaar ahaan qoraallada diinta, buugaagta caruurta iyo barashada luqadda, waxaa la isticmaalaa niqqud — calaamado yaryar oo hoos, kor ama gudaha xarafka la dhigo oo shaqalka muujiya. Sida luqadaha Semitik kale, erayada badankood waxay ka soo jeedaan xidid (root) oo saddex shibbane ah, kaas oo qaabab kala duwan lagu dhex marsiiyo si loo dhaliyo magacyo iyo falal. Tusaale, xididka k-t-b/k-t-v wuxuu la xidhiidhaa fikradda qorista.

Marxaladaha taariikhiga

Hebrow-ka Bibliyada waa qaabkii lagu qoray qaybo badan oo ka mid ah Tanakh. Ka dib waxaa yimid Hebrow-ka Mishnaic, oo lagu qoray qoraallada shareecada Yuhuudda ee qarniyadii hore ee miilaadiga. Xilligii dhexe, Hebrow-ku wuxuu ahaa luqad cilmi, gabay, falsafad iyo isgaadhsiin xidhiidh ka dhexeeya bulshooyinka Yuhuudda ee gobollo kala duwan. Xilligaas afafka deriska ah, gaar ahaan Carabiga, saameyn ku yeesheen ereybixinta cilmiga iyo falsafadda.

Dib u soo nooleynta iyo Hebrow-ka casriga

Dhammaadkii qarnigii 19-aad, dhaqdhaqaaqyo dhaqan iyo siyaasadeed ayaa u shaqeeyay in Hebrow-ku dib u noqdo luqad hadal guri iyo iskuul. Eliezer Ben-Yehuda wuxuu ka mid ahaa dadka ugu caansan ee howshaas, gaar ahaan samaynta ereyo cusub iyo diiwaangelinta qaamuus. Hebrow-ka casriga waxaa lagu bartaa dugsiyada Israa'iil, waxaana loo isticmaalaa dowlad, warbaahin, ganacsi iyo suugaan. Wuxuu amaahday ereyo badan oo ka soo jeeda Ruush, Yiddish, Jarmal iyo Ingiriis, isla markaana wuxuu sii wataa habdhismeedka xidid-ka-samaynta ah ee luqadaha Semitik.