Af-Ingiriisi

Af-Ingiriisi (Ingiriisi: English) waa luqad ka soo jeeda qoyska luqadaha Hindo-Yurubiyaanka, gaar ahaan laanta Jarmalka Galbeed. Waxay asal ahaan ka soo bilaabatay jasiiradda Ingiriiska, kadibna ku faafay adduunka oo dhan iyada oo la raacayo balaadhinta Boqortooyada Ingiriiska iyo, qarniyadii dambe, saameynta dhaqaale iyo tignoolajiyadeed ee Mareykanka.

Maanta waa luqadda ugu badan ee dunida looga hadlo marka la isku daro dadka hooyaddood tahay iyo kuwa labaad ahaan u barta. Waa mid ka mid ah luqadaha rasmiga ah ee Qaramada Midoobay, waxaana si weyn loogu isticmaalaa cilmi-baarista, ganacsiga caalamiga ah, diblomaasiyadda, duulista hawada iyo internetka.

Taariikh

Taariikhda luqadda waxaa caadi ahaan loo qaybiyaa saddex marxaladood: Ingiriisi Hore (Old English), oo ay keeneen qabaa'ilkii Anglo-Saxon; Ingiriisi Dhexe (Middle English), oo si weyn u qaatay erey badan oo Faransiis ah kadib qabsashadii Normanka ee qarnigii 11-aad; iyo Ingiriisiga Casriga ah, oo bilaabmay qiyaastii qarnigii 15-aad ilaa 16-aad. Daabacaadda buugaagta iyo tarjumaadaha kitaabiga ah waxay caawiyeen in higgaadda la isku dhigo.

Qaab-dhismeedka luqadda

Ingiriisigu wuxuu ku tiirsan yahay nidaamka jumlada ee 'fale-ka ka dib maadada' (SVO: maado – fal – shey). Marka loo eego luqadaha Jarmalka kale, wuxuu lumiyay inta badan calaamadaha kiiska ee magacyada, isagoo halkii ku isticmaalaya kala horreynta ereyada iyo ereyo xiriirin ah. Ereybixintiisa waxaa ku jira lakab weyn oo Laatiin iyo Faransiis ah oo lagu isticmaalo af cilmiyeed iyo mid rasmi ah, halka ereyada aasaasiga ah ee maalinlaha ah badiba Jarmal-asal yihiin.

Faafitaanka iyo laamaha

Ingiriisiga waxaa luqad hooyo ahaan looga hadlaa Boqortooyada Midowday, Mareykanka, Kanada, Awstaraaliya, Niyuusiilaand iyo Ayrlaanda. Waxaa sidoo kale luqad rasmi ah ka ah dalal badan oo Afrika iyo Aasiya ah, halkaas oo uu inta badan la shaqeeyo luqadaha maxalliga ah. Waxaa jira laamo iyo af-carabi maxalli ah oo badan, oo ay ka mid yihiin kuwa Hindiya, Nayjeeriya iyo Kariibiyaanka, iyo sidoo kale luqado isku-dhafan (pidgin iyo creole) oo Ingiriisiga saldhig u ah.

Ingiriisiga Soomaaliya

Soomaaliya, Ingiriisigu wuxuu saameyn ku yeeshay maamulkii gumeysiga Ingiriiska ee waqooyiga, waxaana maanta si weyn loogu isticmaalaa waxbarashada sare, ganacsiga iyo shaqada hay'adaha caalamiga ah. Waxaa jira erey badan oo Af-Soomaaliga ku soo galay iyada oo loo marayo Ingiriisiga, gaar ahaan qaybaha tignoolajiyada iyo maamulka.