Af-Isbaanish

Af-Isbaanish (Isbaanish: español ama castellano) waa luqad ka mid ah qoyska luqadaha Roomaanis-ka, kuwaas oo ka soo farcamay Laatiinka hadalka ee Boqortooyadii Roomaanka. Waxa ay ka soo bilaabatay bariga iyo waqooyiga Jasiiradda Iberia, gaar ahaan gobolka Castile, waana halka magaca 'castellano' ka yimid.

Maanta waa mid ka mid ah luqadaha ugu badan ee dunida looga hadlo sida luqad hooyo. Waxa ay luqad rasmi ah ku tahay Isbaanishka, dalal badan oo Ameerika Koonfureed, Bartamaha Ameerika iyo Karibiyaanka ah, iyo Guinea Ikwatooriyaal ee Afrika. Waxa kale oo ay ka mid tahay luqadaha shaqada ee Qaramada Midoobay.

Taariikh iyo asal

Laatiinkii hadalka ee Iberia ayaa qarniyo badan ku beddelmay lahjado kala duwan. Qarniyadii dhexe, boqortooyada Castile ayaa siyaasad ahaan fidday, taasna waxay keentay in lahjaddeeda noqoto mid heersare ah. Xukunkii Muslimiinta ee al-Andalus wuxuu ku daray erey badan oo Carabi ah — tusaale ahaan ereyada bilaabma 'al-' sida 'almohada' (barkin) iyo 'aceite' (saliid). Tan iyo qarnigii 15-aad, safarradii badda ee Isbaanish waxay luqadda geeyeen Ameerika iyo Filibiin.

Sifooyin luqadeed

Af-Isbaanish wuxuu leeyahay shan shaqal oo aasaasi ah: a, e, i, o, u. Higgaaddiisu si weyn ayay ugu dhow tahay ku dhawaaqidda, sidaas darteed akhriska waa mid la saadaalin karo. Falku wuxuu isbeddelaa iyadoo la eegayo qofka, tirada, waqtiga iyo qaabka (mood). Magacyadu waxay leeyihiin lab iyo dheddig, sifooyinkuna way la jaanqaadaan magaca.

Lahjado

Waxaa jira kala duwanaansho u dhexeeya Isbaanishka Yurub iyo kan Ameerika. Tusaale ahaan, qaar ka mid ah gobollada Isbaanishka waxay 'c' iyo 'z' ugu dhawaaqaan sida 'th' Ingiriisiga, halka Ameerika Laatiinka inta badan loogu dhawaaqo 's' — taas oo la yiraahdo seseo. Ereyada iyo magacyada waxyaabaha maalinlaha ah sidoo kale way ku kala duwan yihiin dalal.

Nidaamin

Real Academia Española (Akadeemiyada Boqortooyada ee Isbaanish), oo la aasaasay qarnigii 18-aad, ayaa qora qaamuusyo iyo naxwe. Waxay la shaqeysaa akadeemiyado ka jira dalalka kale ee Isbaanishka ku hadla, si loo ilaaliyo hal qaab qoraal oo isku dhow.