Af-Ruush

Af-Ruush waa luqad ka tirsan qoyska luqadaha Indo-Yurubiyaanka, qaybta Slavic-ka Bari. Waa luqadda rasmiga ah ee Ruushka, waana luqad si ballaaran loo isticmaalo dalalka hore u ahaa Midowga Soofiyeeti, gaar ahaan Belarus, Kazakhstan iyo Kyrgyzstan. Sidoo kale waa mid ka mid ah luqadaha shaqada ee Qaramada Midoobay.

Af-Ruush waxaa lagu qoraa xarfaha Kiriliga (Cyrillic), oo qaabkiisa casriga ah leeyahay 33 xaraf. Tirada dadka ku hadla, marka lagu daro kuwa luqad labaad ahaan isticmaala, waa boqolaal milyan; taasina ka dhigaysaa mid ka mid ah luqadaha ugu badan ee adduunka.

Qoyska luqadda iyo taariikhda

Af-Ruush wuxuu ka soo jeedaa Slavic-ka hore. Qaybta Slavic-ka Bari waxaa ka tirsan sidoo kale Af-Ukrainian iyo Af-Belarusian, oo Af-Ruush aad ugu dhow yahay. Qoraalka hore ee gobolka wuxuu ku salaysnaa Old Church Slavonic, luqad kaniisadeed oo saameyn weyn ku yeeshay erey-bixinta iyo naxwaha qoran. Af-Ruushka qoran ee casriga ah waxaa lagu tilmaamaa inuu qaab-dhismeedkiisa xasilay qarniyada 18-aad iyo 19-aad, iyadoo suugaanta wax ka beddeshay.

Naxwaha iyo dhawaaqa

Af-Ruush waa luqad 'inflectional' ah — magacyada, tilmaamayaasha iyo magac-u-yaalada waxay beddelaan qaabkooda iyadoo ku xidhan shaqada jumlada. Waxaa jira lix xaaladood (cases): nominative, genitive, dative, accusative, instrumental iyo prepositional. Magacyada waxay leeyihiin saddex jinsi: lab, dhedig iyo dhexdhexaad. Falalka waxay muujiyaan kala-duwanaanshaha 'aspect' — fal dhammaystiran iyo fal socda — taas oo ka mid ah astaamaha ugu muhiimsan ee luqadaha Slavic-ka.

Dhawaaqa Af-Ruush waxaa lagu garta kala-duwanaanshaha xarfaha 'jilicsan' (palatalized) iyo kuwa 'adag'. Cadaadiska erayga (stress) ma joogo meel go'an, wuuna beddeli karaa micnaha erayga, sidoo kale saameeya sida shaqallada loo dhawaaqo.

Isticmaalka iyo baahitaanka

Xilligii Midowga Soofiyeeti, Af-Ruush waxaa loo isticmaalay luqadda waxbarashada sare, maamulka iyo ciidanka dalalka xubnaha ka ahaa. Kadib burburka 1991, dalal badan ayaa kor u qaaday luqadahooda qaran, laakiin Af-Ruush weli wuu ku sii jiraa warbaahinta, ganacsiga iyo sayniska gobolka. Waxaa kale oo ka mid ah luqadaha rasmiga ah ee hay'ado caalami ah oo dhawr ah, oo dhaqan qorista suugaan iyo sayniska ku leh taariikh dheer.