Af-Sawaaxili
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
185 luqadood
Af-Sawaaxili (Kiswahili) waa luqad ka mid ah qoyska luqadaha Bantu, oo qayb ka ah qoyska ballaaran ee Niger-Congo. Waa luqadda ugu caansan Bariga Afrika, waxaana lagu hadlaa Tanzania, Kenya, Uganda, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Kongo, iyo qaybo ka mid ah Ruwanda, Burundi, Mozambique iyo Qeybta Koonfureed ee Soomaaliya.
Dad badan oo ku hadla Af-Sawaaxili waxay u isticmaalaan luqad labaad oo isgaarsiin — taasi waxay ka dhigaysaa luqad ganacsi iyo waxbarasho. Waa mid ka mid ah luqadaha shaqada ee Midowga Afrika, waana luqadda qaran ee Tanzania iyo Kenya.
Magac iyo asal
Erayga "Sawaaxili" wuxuu ka soo jeedaa erayga Carabiga "sawāḥil", oo macnihiisu yahay xeebaha. Sida caadada luqadaha Bantu, luqadda naftahay waxaa loo yaqaan Kiswahili, halka dadka lagu magacaabo Waswahili, dhulkana Uswahili. Horudhaca "ki-" waa calaamad noocyada magacyada ee Bantu.
Dhismaha luqadda
Af-Sawaaxili waxay leedahay nidaam noocyo magac (noun classes) oo badan, sida luqadaha Bantu kale, halkaas oo magac kasta leeyahay horudhac gaar ah oo saameeya ficilka iyo tilmaanta. Ficillada waxay isticmaalaan horudhacyo muujiya qofka, waqtiga iyo hab-ficilka. Codadka Af-Sawaaxili way fudud yihiin marka la barbar dhigo luqado Bantu kale, mana isticmaalin cod-heerar (tones) sida qaar ka mid ah luqadaha deriska.
Ereybixin iyo saameyn dibadda
Salka ereyada waa Bantu, laakiin waxaa jira ereyo badan la soo amaahday Carabiga sababtoo ah ganacsigii xeebta Badweynta Hindiya iyo xiriirkii Islaamka. Sidoo kale waxaa jira ereyo ka yimid Faaris, Hindi, Boortaqiis, Jarmal iyo Ingiriis, oo badanaa la xiriira ganacsi, tiknoolajiyad iyo maamul.
Farta iyo qoraalka
Qoraalkii hore ee Af-Sawaaxili wuxuu isticmaalay xarfaha Carabiga, gaar ahaan gabayada iyo diiwaanada xeebta. Xilligii gumeysiga, farta Laatiinka waa la qaatay, waana tan hadda caadi ah. Habka higgaadda Laatiinka wuu si joogto ah u matalaa codadka, taasoo akhriska fududeysay.
Xaalada maanta
Af-Sawaaxili waa luqadda waxbarashada hoose iyo maamulka Tanzania, waxaana lagu baraa dugsiyada Kenya. Waxaa jira warbaahin, suugaan, muusig iyo warshado filim ku shaqeeya luqaddan. Sidoo kale waxaa laga dhigaa jaamacado badan oo Afrika, Yurub, Aasiya iyo Ameerika.