Af-Turki
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
205 luqadood
Af-Turki (Türkçe) waa luqadda ugu badan ee lagaga hadlo qoyska luqadaha Turkiga. Waa luqadda rasmiga ah ee dalka Turkiga, waxaana sidoo kale luqad rasmi ah ka ah Qubrus (Cyprus). Waxaa ku hadla malaayiin qof oo ku nool Turkiga, Qubrus Waqooyi, iyo bulshooyinka muhaajiriinta ah ee ku nool Jarmalka iyo waddammo kale oo Yurub ah.
Af-Turki wuxuu leeyahay dhismo agglutinative ah: micnaha waxaa lagu dhisaa in xidid erey lagu daro dhawr lifaaq oo isku xigxiga, mid walbana hal shaqo qeexaya (tusaale: tirada, kiiska, qofka). Sidoo kale wuxuu leeyahay xeer loo yaqaan is-waafajinta shaqallada (vowel harmony), taas oo ah in shaqallada lifaaqyadu ay la mid noqdaan nooca shaqallada xididka.
Taariikhda iyo asalka
Af-Turki wuxuu ka soo jeedaa luqadaha Turkiga ee Oghuz-ka, oo ay ka mid yihiin Af-Azerbaijani iyo Turkmen. Xilligii Boqortooyada Cusmaaniyiinta, luqadda qorista ee rasmiga ah waxay ahayd Turkigii Cusmaaniyiinta (Osmanlıca), oo ereybixin badan ka soo amaahday Carabiga iyo Faarisiga, lana qori jiray far Carabi ah.
Isbeddelka farta iyo dib-u-habaynta
Sannadkii 1928, Jamhuuriyadda Turkiga waxay ku beddeshay farta Carabiga far Laatiin ah oo si gaar ah loogu habeeyey dhawaaqyada Af-Turkiga. Waxaa kaloo la sameeyay hawl dib-u-habayn ereybixineed, oo ereyo Carabi iyo Faarisi ah lagu beddelay ereyo asal ahaan Turki ah ama cusub oo la abuuray. Hay'adda Türk Dil Kurumu (Ururka Luqadda Turkiga), oo la aasaasay 1932, ayaa hormuud u ahayd hawshaas.
Astaamaha naxwaha
Habka jumlada ee caadiga ah waa Fale-dambeeye: mawduuc, shay, fal (SOV). Ma jiro jinsi naxwi ah, mana jiro maqaal cayiman (definite article) oo gaar ah. Faladu wuxuu lifaaqyo ku muujiyaa xilliga, qofka, iyo hab-dhaca; lifaaqyo dheeraad ah ayaa lagu dari karaa si loo sameeyo micno diidmo, awood ama sababayn. Kiisaska magacyada — sida tilmaam, meel-tag, meel-ka-soo-baxa — waxaa lagu calaamadiyaa dabagal.
Lahjadaha
Af-Turki wuxuu leeyahay lahjado kala duwan oo gobol ku xidhan, halka luqadda caadiga ah (standard) ay ku salaysan tahay lahjadda Istanbul. Farqiga lahjadaha inta badan wuxuu ku jiraa dhawaaqa iyo qaar ka mid ah ereyada, laakiin is-fahamku wuu suurtogal yahay.