Afrikan Ameerikan (Dadka Madoow)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
111 luqadood
Afrikan Ameerikan (Ingiriisi: African Americans), oo sidoo kale loogu yeedho dadka madoow ee Mareykanka, waa koox bulsho oo ka mid ah muwaadiniinta iyo dadka deggan Mareykanka, kuwaas oo inta badan ka soo jeeda dadyow Afrikaan ah oo qarniyadii 17-aad ilaa 19-aad addoonsi ku loo geeyay qaaradda Ameerika. Kooxdu waa mid ka mid ah kooxaha ugu tirada badan ee laga tiriyo tirakoobka Mareykanka.
Erayga isticmaalkiisu wuu isbeddelay waqti ka waqti. Qarnigii 20-aad waxaa la isticmaali jiray ereyo kala duwan; laga bilaabo 1960-meeyadii iyo 1980-meeyadii, ereyada 'Black' iyo 'African American' ayaa noqday kuwa caanka ah. Maanta labadaba waa la isticmaalaa, oo dadka qaarkood mid ka mid ah ayay doorbidaan.
Taariikh
Asalka bulshadu wuxuu ku xidhan yahay ganacsigii addoonsiga ee Badweynta Atlantikada, kaas oo dad badan oo Afrikaan ah xoog ugu qaaday beeraha Ameerika, gaar ahaan koonfurta Mareykanka halkaas oo cudud shaqo loogu isticmaali jiray beeraha suufka iyo tubaakada. Dagaalkii Sokeeye ee Mareykanka (1861–1865) kadib, addoonsiga waa la baabi'iyay, laakiin waxaa soo baxay sharciyo iyo hab-dhaqan kala-soocid ah oo muddo dheer socday, gaar ahaan gobollada koonfureed.
Qarnigii 20-aad, dhaqdhaqaaqa xuquuqda madaniga ah wuxuu ku dhammaaday sharciyo federaal ah oo mamnuucay kala-soocidda dadwaynaha iyo caqabadaha codbixinta. Isla waqtigaas, guuritaan ballaadhan (Great Migration) ayaa dad tiro badan ka raray koonfurta oo geeyay magaalooyinka waqooyiga iyo galbeedka, taas oo bedeshay qaab-dhismeedka magaalooyinka iyo dhaqaalaha.
Dhaqan iyo ku biirin
Bulshadu waxay door weyn ka qaadatay muusigga, suugaanta iyo diinta Mareykanka. Noocyada muusiga sida blues, jazz, gospel, soul, funk iyo hip hop waxay ka soo jeedaan bulshooyinka madow. Kaniisadaha madow waxay taariikh ahaan ahaayeen xarumo bulsho iyo siyaasadeed, waxaana ka soo baxay hoggaamiyayaal dhaqdhaqaaqyo bulsho.
Xaalad maanta
Cilmi-baadhisyada bulshada iyo dhaqaalaha waxay caadi ahaan muujiyaan kala-duwanaansho u dhexeeya kooxaha marka la eego hantida qoyska, helitaanka guriyeynta, waxbarashada iyo nidaamka cadaaladda dembiyada. Arrimahan waxay yihiin mowduucyo doodo siyaasadeed iyo cilmiyeed oo joogto ah gudaha Mareykanka.