Afro-Aasiyatik

Afro-Aasiyatik (sidoo kale loo yaqaan Afroasiatic, Hamito-Semitic ama Chamito-Semitic) waa qoys luqadeed ballaaran oo ka kooban boqolaal luqado lagaga hadlo Afrika Woqooyi, Saxaraha, Geeska Afrika, iyo qeybo ka mid ah Bariga Dhexe. Waa mid ka mid ah qoysaska luqadeed ee ugu waaweyn adduunka marka la eego tirada dadka ku hadla.

Magaca ku dhisan yahay in qoyskan ku fidsan yahay laba qaarad: Afrika iyo Aasiya. Magacyada hore, sida Hamito-Semitic, waxay ka soo jeedeen kala-saarid la sameeyay intii aan la aqbalin in luqadaha Semitic-ka aan ka gooni ahayn laamaha kale; hadda erayga Afro-Aasiyatik ayaa ah kan caadi ah cilmi-baarista.

Laamaha qoyska

Laamaha caadi ahaan lagu tiriyo qoyska waa: Semitic (oo ay ka mid yihiin Carabi, Cibraani, Amxaari, Tigrinya); Kushitik (Soomaali, Cafar, Oromo, Bedawi iyo kuwa kale); Cush-hoosaadka loo yaqaan Omotic ee Itoobiya (mararka qaar laan gooni ah loo tiriyaa); Berber ama Amazigh ee Afrika Woqooyi; Chadic ee ay ugu badan tahay Hausa; iyo Masaari hore (Egyptian), oo Koptik uu ahaa marxaladdiisii dambe. Qeexidda Omotic iyo in Kushitik uu yahay hal laan oo isku xiran wali waa arrin lagu doodo.

Astaamo luqadeed

Astaamaha ay badanaa laamaha wadaagaan waxaa ka mid ah: kala-saarid jinsi (lab/dhedig) oo magacyada iyo ficillada saameeya; nidaam ficil oo isbeddelka ku dhex maro xididka (dhawaaqyada dhexe ee la beddelo, ma aha kaliya lifaaqyo); qaab-ka-dhigidda cadadka oo dhawaaqa xididka wax ka beddesho; iyo ereyo dhow oo u eg xagga curyaamaha shaqsiga (magacyada 'aniga', 'adiga'). Semitic iyo Berber waxay muujiyaan xididyo saddex-shibbane ah oo caan ah.

Soomaaliga iyo Kushitik

Af-Soomaaligu waa mid ka mid ah luqadaha Kushitik ee Bari (East Cushitic), oo isku xigxiga la yahay Cafar, Saho iyo Oromo. Waxaa ku muuqda astaamo Afro-Aasiyatik ah sida kala-saarid jinsiga, hab-dhawaaq (tone/accent) oo macnaha beddela, iyo qaab ficil oo lifaaqyo iyo isbeddel dhawaaq wada isticmaala.