Agoon waa cunug uu geeriyooday aabbihiis, hooyadiis, ama labadaba, isagoo weli da' yar ah. Erayga Af-Soomaaliga ah wuxuu inta badan tilmaamaa cunugga aabbe dhintay, laakiin isticmaalka guud ee maanta wuxuu ku jiraa cunug kasta oo waalid ka maqan yahay geeri dartiis.

Qeexidda agoonta way kala duwan tahay meel ilaa meel. Hay'adaha caalamiga ah ee caruurta la shaqeeya waxay badanaa isticmaalaan qeexid ballaaran oo ku salaysan cunugga ka yar da'da qaangaarnimada ee waalid ka waayay. Nidaamyada sharciga qaar waxay u kala saaraan agoon buuxda (labada waalid dhintay) iyo agoon dhinac ah (hal waalid dhintay), maxaa yeelay xaaladaha labadu waxay u baahan yihiin taageero kala duwan.

Qeexid iyo tirakoob

Tirakoobka agoonta wuxuu ku xiran yahay qeexidda la doortay. Marka la isticmaalo qeexid ballaaran oo hal waalid ku filan yahay, tiradu aad bay u kordhaa marka la barbardhigo qeexid ku ekaysan caruurta labada waalidba ka waayay. Sidaa darteed, isbarbardhigga tirooyinka waddamada dhexdooda waxaa lagama maarmaan ah in la eego sida qeexiddu u dhigan tahay iyo da'da xadka la dhigay.

XusuusinErayga Ingiriisiga ah ee 'orphan' iyo kan Af-Soomaaliga ah ee 'agoon' had iyo jeer si siman ma wada tarjumo. Ereyga Af-Soomaaliga ah wuxuu asal ahaan xoogga saarayaa waalidka rayidka ah ee reerka masruufa; qeexidaha hay'adaha caalamigu waa kuwo kala duwan.

Daryeelka iyo masuuliyadda

Dhaqamada badankood, agoonta waxaa daryeela qaraabada ugu dhow: adeer, eedo, abti, habaryar ama ayeeyo iyo awoowe. Habkan la yiraahdo daryeelka qaraabada ayaa ah kan ugu badan ee adduunka. Xarumaha agoonta (agoon-hoy) waxay noqdaan xulasho marka qaraabo la heli waayo ama aan awoodin. Cilmi-baaris badan ayaa muujisay in daryeelka qoys-ku-salaysan uu caruurta u wanaagsan yahay marka loo eego hoyaska waaweyn ee wadareed, taasoo saameysay siyaasadaha hay'adaha caalamiga ah.

Dhinaca sharciga iyo dhaxalka

Sharciga Islaamka, oo saldhig u ah xeerarka qoyska ee waddamada Muslimka ah oo ay Soomaaliya ku jirto, waxaa lagu xoojiyaa ilaalinta xoolaha agoonta iyo in aan la cunin hantidooda. Waxaa jira nidaam wakiil (wali) loo magacaabo ilaa cunuggu ka gaaro da'da uu hantidiisa maamuli karo. Waxaa kaloo jira farqi u dhexeeya korsashada (kafaala/daryeel) iyo korsi buuxa oo magaca beddela; qaar ka mid ah fasiraadaha waxay ku adkeeyaan in cunugga lagu magacaabo aabbihiis asalka ah.

Sababaha iyo caqabadaha

Sababaha agoonimada waxaa ka mid ah cudurada, dhimashada hooyada marka ay dhalayso, colaadaha hubaysan, masiibooyinka dabiiciga ah, iyo abaaraha. Xaaladaha ay saameeyeen dagaal iyo barakac, tirada caruurta waalid ka maqan yahay way kortaa, waxaana adkaata in la raadraaco qoysaskoodii. Caqabadaha guud ee agoontu la kulanto waxaa ka mid ah in dugsiga laga baxo, shaqada caruurta, iyo khatarta ku saabsan hantida ay dhaxleen in laga qaado.

Hubanti la'aanMa bixinayo tiro sax ah oo ku saabsan tirada agoonta adduunka ama Soomaaliya, maxaa yeelay tirooyinkaas si degdeg ah ayay isu beddelaan oo waxay ku xiran yihiin qeexidda la isticmaalo.

Qeybaha:452 eray · 0 ilo