Al-Caadil Abuu Bakar
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
36 luqadood
Al-Caadil Sayf-ud-Diin Abuu Bakar ibnu Ayyuub wuxuu ahaa taliye Ayyuubi ah oo noqday suldaankii guud ee boqortooyada Ayyuubiyiinta ku dhawaad sannadkii 1200 ilaa geeridiisii 1218. Wuxuu ahaa walaalka Salaaxuddiin Al-Ayyuubi, waxaanu muddo dheer ka soo shaqeeyay maamule iyo taliye gobol ku hoos jira walaalkiis, gaar ahaan Masar iyo qaybo ka mid ah Jasiira (waqooyiga Mesobotamiya).
Taariikhyahannada reer Yurub ee dagaalladii Saliibiyiinta ku qoray waxay ku magacaabi jireen 'Saphadin', oo ka soo jeeda naanaystiisa 'Sayf-ud-Diin'. Wuxuu caan ku ahaa gorgortan siyaasadeed iyo heshiisyo ganacsi oo uu la galay boqortooyooyinka Saliibiyiinta ee xeebta Shaam, halkii uu ku tiirsanaan lahaa dagaal joogto ah.
Xilligii Salaaxuddiin
Intii Salaaxuddiin xukunka hayay, Al-Caadil wuxuu qabtay hawlo maamul iyo mid milateri labadaba. Wuxuu maamulay Masar xilliyo kala duwan, wuxuuna qeyb ka qaatay dhaqaale-uruurinta iyo diyaarinta ciidamada. Intii lagu jiray Dagaalkii Saliibiga ee Saddexaad, wuxuu ka mid ahaa dadka ugu horreeya ee la xiriira dhinaca Ingiriiska, waxaana la sheegaa in gorgortan lagu soo jeediyay xal guur oo Al-Caadil iyo walaashii Richard Libaax-Qalbi ah lagu xiriirin lahaa — talo aan meel marin.
Halgankii xukunka ka dib 1193
Markii Salaaxuddiin dhintay sannadkii 1193, boqortooyada waxaa u kala qaybsantay wiilashiisii: al-Afdal, al-Casiis iyo al-Saahir, oo kala maamulay Dimishiq, Qaahira iyo Xalab. Isku-dhacyadooda awgood, Al-Caadil ayaa si tartiib ah awoodda u kordhiyay, isagoo mar walba dhinac ku biiraya kan ugu adag. Ugu dambayntii wuxuu la wareegay Masar iyo Dimishiq, waxaana la aqoonsaday suldaan guud oo ay ku hoos jiraan amiirrada Ayyuubiga ah.
Siyaasaddii xukunkiisa
Xukunkiisu wuxuu ku dhisnaa in boqortooyada loo kala qaybiyo carruurtiisa iyo qaraabadiisa, iyadoo mid walba gobol la siiyo laakiin ay ku hoos jiraan awoodda dhexe. Sidoo kale wuxuu doorbiday xasillooni ganacsi oo lala yeesho magaalooyinka Talyaaniga, sida Venice iyo Pisa, si dekedaha Masar ay u sii shaqeeyaan. Xagga dhaqaalaha iyo dhismaha, waxaa xilligiisa la xoojiyay qalcadaha Qaahira iyo Dimishiq.
Geeridiisa iyo waxa ka dambeeyay
Al-Caadil wuxuu dhintay 1218-kii, xilligaas oo ay ciidamada Dagaalkii Saliibiga ee Shanaad weerar ku hayeen magaalada Dimyaad (Damietta) ee xeebta Masar. Wiilkiisa al-Kaamil ayaa Masar ka sii wataan xukunka, halka al-Mucassam uu Dimishiq maamulay. Nidaamkii qaybsiga qoyska ee uu dejiyay wuxuu sii socday dhowr jiil, laakiin wuxuu sidoo kale abuuray khilaafyo joogto ah oo u dhexeeya amiirrada.