Alifbeetada Kiriiliga

Alifbeetada Kiriiliga (Cyrillic) waa nidaam qorista xarfaha ah oo lagu qoro luqado badan, oo ka mid yihiin Ruushka, Yukreeniyaanka, Beloruushka, Bulgeeriyaanka, Seerbiyaanka, Makadooniyaanka iyo tiro luqado kale oo Aasiya Dhexe iyo Kawkaas ah. Sida farta Laatiinka, waxay leedahay xarfo u taagan shaqallo (vowels) iyo shibbanayaal (consonants), oo mid kastaa inta badan u dhigmo hal cod.

Farta waxaa asal ahaan laga soo saaray farta Giriigga ee weyn (uncial), iyadoo lagu darsamay xarfo cusub oo matalayay codad aan Giriiggu lahayn. Magaca waxaa la xiriiriyaa Kiriil (Cyril), oo isaga iyo walaalkiis Metodiyos ay qarniyada 9-aad ka shaqeeyeen qorista luqadaha Slaafiga. Farta ugu horreysay ee ay sameeyeen inta badan lagu tiriyaa Glagolitic, halka Kiriiligu ka dib ka soo baxay bulshada culimo ee Bulgeeriya.

Qaab-dhismeedka xarfaha

Xarfo badan oo Kiriiliga ah muuqaalkooda waa la mid Laatiinka laakiin codkooda kala duwan yahay; tusaale ahaan В waxay u dhawaataa cod "v", Р waa "r", С waa "s", Н waa "n". Xarfo kale, sida Ж, Ш, Щ, Ц iyo Ч, waxay matalaan codad shan-shanle ah oo Laatiinku u baahan yahay laba ama saddex xaraf. Waxaa jira sidoo kale calaamado aan cod gooni ah lahayn, sida ь iyo ъ oo ku shaqeeya sifaynta codka shibbanaha ka horreeya.

Kala duwanaanshaha luqadaha

Luqad kastaa waxay isticmaashaa tiro iyo nooc gaar ah oo xarfo ah. Ruushku maanta wuxuu leeyahay 33 xaraf. Yukreeniyaanku wuxuu leeyahay xarfo aan Ruushka ku jirin, sida і iyo ї, halka Ruushku isticmaalo ы. Seerbiyaanku wuxuu ku daray xarfo sida ј, љ, њ, ђ, ћ, џ, wuxuuna caadi ahaan isku waqti isticmaalaa Kiriiliga iyo Laatiinka (digraphia). Luqadaha aan Slaafi ahayn ee farta isticmaala, sida Qasaqiga iyo Mongooliga (Mongooliya), waxay ku dareen calaamado dheeraad ah si loo matalo codadkooda shaqal ah.

Isbeddello taariikhi ah

Qarniga 18-aad, dowladda Ruushka waxay soo bandhigtay qaab xarfo cusub oo si isku mid ah loo dhisay oo ku dhawaaday muuqaalka farta Laatiinka ee daabacaadda. Sannadihii ka dib Kacaanka 1917-kii, dib-u-habaynta higgaadda waxay ka saartay xarfo aan cod gooni ah lahayn. Xilligii Midowga Soofiyeeti, luqado badan oo Aasiya Dhexe iyo Kawkaas ah lagu qoray Kiriiliga; ka dib 1991-kii, dalal sida Azerbeyjan, Turkmenistan iyo Usbakistan waxay u wareegeen farta Laatiinka, halka Qasaqistaan ay ku dhawaaqday qorshe wareejin oo tallaabo-tallaabo ah.

Isticmaalka casriga ah

Kiriiligu waa mid ka mid ah farihii rasmiga ah ee Midowga Yurub, taasoo ka timid ku-biirista Bulgeeriya. Nidaamyada kombuyuutarka waxay ku taageeraan Unicode, oo leh xarfo Kiriilig ah oo loo qoondeeyay meelo gooni ah. Waxaa jira sidoo kale habab caadi ah oo lagu turjumo xarfaha Kiriiliga oo lagu qoro Laatiin (transliteration), oo loo isticmaalo magacyada dadka iyo meelaha.