Alifbeetada Soomaaliga (Farta Laatiinka)

Alifbeetada Soomaaliga (waxaa sidoo kale loo yaqaan Alifbeet Soomaali Laatiin) waa habka qorista ku salaysan xarfaha Laatiinka oo loo isticmaalo luqadda Soomaaliga. Waxaa si rasmi ah loo qaatay Soomaaliya sannadkii 1972-kii, kadibna waxaa noqotay farta lagu qoro dawladda, iskuulada iyo warbaahinta.

Astaanta ugu weyn ee habkan ah in mid kasta oo ka mid ah dhawaqyada luqadda leeyahay xaraf ama xaraf-labaad go'an. Xarfaha Laatiinka ee p, v iyo z lagama isticmaalo ereyada asalka ah ee Soomaaliga, halka x, c iyo q loo shaqaaleysiiyay dhawaqyo aan Ingiriisiga ku jirin.

Taariikhda

Kahor 1972-kii, Soomaaliga wuxuu ahaa luqad si weyn afka lagu wareejiyo. Waxaa jiray dood dheer oo ku saabsan farta la doorto: qaar waxay taageerayeen farta Carabiga, qaar waxay taageerayeen fartii Cismaaniya (Osmanya) oo Cismaan Yuusuf Keenadiid uu sameeyay horraantii qarnigii 20-aad, qaarna waxay taageerayeen Laatiinka. Dawladda militariga ee Maxamed Siyaad Barre waxay go'aansatay Laatiinka, kadibna waxaa la bilaabay ololeyaal waxbarasho iyo tacliin loogu talagalay in dadka la baro qorista.

Xarfaha iyo dhawaqyada

Shibbanayaasha waxaa ka mid ah b, t, j, x, kh, d, r, s, sh, dh, c, g, f, q, k, l, m, n, w, h, y, iyo hakad-hoosaadka (') oo matala hamza. Xarafka 'x' waxuu matalaa dhawaq hoos-hoos ah oo cunaha (ħ), 'c' waxuu matalaa dhawaqa cayn (ʿ), 'dh' waxuu matalaa dhawaq carrab-guduud ah, halka 'q' ay tahay dhawaq daan-dambe ah.

Shaqallada aasaasiga waa a, e, i, o, u. Shaqal kastaa wuxuu leeyahay nooc gaaban iyo nooc dheer; dhererka waxaa lagu tilmaamaa labanlaabidda xarafka, sida 'aa', 'ee', 'ii', 'oo', 'uu'. Sidoo kale waxaa jira kala-duwanaansho u dhexeeya shaqallada hore iyo dambe, laakiin qorista rasmiga ah mar walba ma calaamadeyso.

Isticmaalka maanta

Farta Laatiinka ee Soomaaliga waa habka ugu badan ee maanta la isticmaalo, gudaha Soomaaliya, Soomaalilaand, Jabuuti, gobolka Soomaalida Itoobiya, iyo qurbaha. Waxaa loo isticmaalaa buugaagta iskuulka, wargeysyada, dhijitaalka iyo bulshada internetka. Hase yeeshee, isku-dhaf ku dhaca higgaadda ereyada gaarka ah, magacyada iyo ereyada la soo dhoofsaday wuxuu weli mowduuc dood ah yahay.