Alpaca

Alpaca (magaca sayniska: Vicugna pacos) waa xayawaan xoolo-nool ah oo ka tirsan qoyska geela (Camelidae), laakiin aan kuruska lahayn. Waxa uu ku nool yahay dhul-sare ee silsiladda buuraha Andes ee Koonfurta Ameerika, gaar ahaan Peru, Bolivia iyo Chile. Waxaa loo dhaqaa ugu horreyn dhogortiisa, oo la isticmaalo dunta iyo maryaha.

Alpaca-du waa xayawaan la barbaariyey (domesticated) tobanaan qarni ka hor. Ma jiro noole duurjoog ah oo alpaca la yiraahdo; kuwa duurjoogga ah ee qaraabada u ah waa vicuña iyo guanaco. Cabbirkiisu wuu ka yar yahay llama-da, culayskuna caadi ahaan wuxuu ku jiraa 50-80 kiilo.

Astaamaha jireed

Alpaca-du waxa uu leeyahay qoor dheer, dheg toosan, iyo dhogor aad u qaro weyn oo dabool ku ah jirka oo dhan ilaa wejiga. Midabku wuu kala duwan yahay: caddaan, bunni, madow, iyo dhalaan. Calooshu waxay leedahay saddex qaybood (ruminant-eeg), taasoo u oggolaanaysa in uu ka faa'iideysto caws adag oo ku baxa dhulka sare oo hawadu ku yar tahay.

Labada nooc ee dhogorta

Waxaa jira laba nooc oo dhaqan ah: Huacaya, oo dhogortiisu tahay mid buuran oo cufan, iyo Suri, oo dhogortiisu tahay mid dheer oo laalaadaysa sida xarig la maroojiyey. Dhogorta alpaca-da waa mid khafiif ah, kulayl haysa, oo aan lanolin badan ku jirin — sababtaas awgeed dad badan oo dhogorta idaha ka xasaasi ah ayaa isticmaali kara.

Dhaqidda iyo dhaqaalaha

Alpaca-da waxaa lagu dhaqaa koox ahaan; waa xayawaan bulsho oo aan kaligiis si fiican u noolaan karin. Sannad kasta ayaa dhogorta laga jaraa (shearing), badanaa xilliga guga. Dhaqaalaha reer miyiga Andes-ka, dhogorta alpaca-du waa il dakhli oo muhiim ah. Tan iyo qeybtii dambe ee qarnigii 20aad, waxaa alpaca lagu dhaqay dalal kale oo ay ka mid yihiin Australia, Nyuu Siilaan, Mareykanka iyo Yurub.