Ameerikaanka Asalka ah

Ameerikaanka Asalka ah (oo sidoo kale loo yaqaan Dadka Asalka Ameerika ama Hindida Cas) waa dadyowgii ku noolaa qaaradaha Ameerika ka hor imaatinka Yurubbiyaanka qarnigii 15-aad. Waxay ka kooban yihiin boqollaal bulsho oo kala duwan, mid walbana leh luqad, diin, nidaam siyaasadeed iyo dhaqan u gaar ah. Waxay ku baahsan yihiin Ameerikada Waqooyi, Bartamaha iyo Koonfureed, iyo jasiiradaha Kariibiyaanka.

Ereyga "Hindi" wuxuu ka soo jeedaa qalad juqraafi oo uu sameeyay Christopher Columbus, oo u maleeyay inuu gaadhay Hindiya. Maanta bulshooyin badan waxay doorbidaan in loogu yeedho magacyada qabiilkooda ama qowmiyaddooda, sida Cherokee, Navajo, Maya ama Quechua. Magacyada rasmiga ah way ku kala duwan yihiin dalalka: Maraykanka "Native American", Kanada "First Nations" iyo "Inuit", Ameerika Latin sidoo kale "pueblos indígenas".

Asalka iyo degitaanka

Aragtida ugu caansan cilmi-baadhista waxay tilmaamaysaa in dadka ugu horreeya ay Ameerika ka soo galeen Aasiya iyagoo maray gobolka Beringia, buundo dhul ah oo xilliga barafka isku xidhay Siberiya iyo Alaska. Xogta hidde-sidaha (DNA) iyo raadadka qadiimiga ah way taageeraan xidhiidhka dadka asalka Ameerika iyo dadyowga Aasiyada Bari. Taariikhda saxda ah ee degitaanku wali waa mowduuc laga doodo.

Bulshooyin iyo dowlado hore

Ka hor gumeysiga, Ameerika waxay lahayd bulshooyin kala heer ah: kooxo ugaadhsi iyo urursi ah, beeraley deggan, iyo dowlado waaweyn oo magaalooyin leh. Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah Mayaanka Bartamaha Ameerika oo lahaa qoraal iyo xisaab horumarsan, Aztec-yada ee Meksiko dhexe, iyo Inca-da ee jaranjarada Andes oo maamulay dowlad ballaadhan. Waqooyiga waxaa ka jiray isbahaysiyo sida Iroquois Confederacy oo lahaa nidaam go'aan-qaadasho wadajir ah.

Saamaynta gumeysiga

Imaatinka Yurubbiyaanka wuxuu keenay cudurro cusub sida furuqa, oo dadku aanay difaac ka lahayn, taasoo sababtay hoos-u-dhac aad u weyn oo tirada dadka ah. Waxaa sidoo kale dhacay dagaallo, addoonsi, iyo qaadasho dhul ah. Qarniyadii dambe dowladuhu waxay fuliyeen siyaasado guuris ah iyo iskuulo lagu beddelayo dhaqanka carruurta asalka ah, gaar ahaan Maraykanka iyo Kanada.

Xaaladda maanta

Maanta dadka asalka ah waxay ku nool yihiin dhammaan dalalka Ameerika, qaarna waxay leeyihiin maamul is-xukun ah oo dhul gaar ah (reservations ama gobollo asalka ah). Waxaa socda dadaallo lagu soo nooleynayo luqadaha halista ku jira, lagu doonayo xuquuqda dhulka, iyo lagu baadhayo taariikhda iskuulada guriyaha. Dalal badan ayaa sameeyay guddiyo runta iyo dib-u-heshiisiinta si loo qiimeeyo saamaynta siyaasadihii hore.