Antimony

Antimony waa curiye kiimikaad (element) oo calaamaddiisu tahay Sb, tirada atamigana ay tahay 51. Waxaa loo kala saaraa metalloid — walax leh sifooyin u dhexeeya birta iyo walxaha aan bir ahayn. Qaabkiisa ugu caansan waa mid midab cawlan-caddaan ah oo dhalaalaya, laakiin jilicsanaan la'aan (brittle) leh oo si fudud u jajaba.

Calaamadda Sb waxay ka timid magaca Laatiinka ah ee stibium, kaas oo la xiriira ereyga Carabiga ah إثمد (ithmid), oo tilmaamaya budada madow ee dhaqan ahaan indhaha loo suurtay (kuul). Antimony badanaa laguma helo qaab saafi ah; ilaha ugu muhiimsan waa macdanta stibnite, oo ah isku-dar antimony iyo sulfur.

Sifooyinka kiimikaad iyo jireed

Antimony waxay ku taal koox-tirada 15 ee shaxda xilliyeed, isla kooxda arsenic iyo bismuth. Kuleylka iyo korontada si xaddidan ayay u gudbisaa marka la barbar dhigo birta dhabta ah. Waxay yeelan kartaa heerar isku-dhaf oo kala duwan, gaar ahaan +3 iyo +5. Antimony iyo isku-dhafyadeeda waa sun marka la nuugo ama la neefsado, sidaas darteed loo maareeyaa xeerar caafimaad shaqo.

Isticmaalka warshadaha

Isticmaalka ugu ballaaran wuxuu la xiriiraa antimony trioxide, oo lagu daro caagga, dharka iyo alaabta guriga si loo yareeyo suurtogalnimada dabka (flame retardant). Sidoo kale antimony waxaa lagu daraa rasaasta (lead) si loo adkeeyo — tusaale ahaan taarikada baytariyada gaadhiga ee lead-acid, iyo qaar ka mid ah walxaha alwaax-daabacaadda hore. Waxaa kale oo loo isticmaalaa semiconductor-yada iyo qalabka elektaroonigga ah.

Wax-soo-saarka iyo suuqa

Wax-soo-saarka macdanta antimony ee adduunka wuxuu ku urursan yahay dhowr dal oo yar, taas oo dalal badan ka dhigtay kuwo dibadda ku tiirsan. Dalal iyo isbahaysiyo badan waxay antimony ku daraan liistooyinka 'macdanta muhiimka ah' (critical raw materials), maadaama ay leedahay isticmaal difaac iyo warshadeed oo bedelkiisu adag yahay. Dib-u-warshadaynta rasaasta baytariyada waa il kale oo antimony dib loogu soo celiyo.