Arag

Arag waa habka nafleyda ay iftiinka ku hesho macluumaad ku saabsan deegaanka. Iftiinka ka soo laadlaada ama ka soo muuqda walxaha ayaa gala isha, waxaana laga sameeyaa sawir ku dhaca xuubka aragga (retina). Halkaas unugyo dareen leh ayaa iftiinka u beddela calaamado korantada ah, kuwaas oo maskaxda loo gudbiyo.

Arag ma aha oo kaliya qabashada iftiinka. Maskaxdu waxay calaamadaha kala saartaa oo ka dhistaa muuqaal leh qaab, midab, masaafo iyo dhaqdhaqaaq. Sidaas awgeed cilmi-baarayaashu waxay arag u kala qaybiyaan laba qaybood: qaybta indhaha (optics iyo dareenka) iyo qaybta maskaxda (fasiraadda).

Qaab-dhismeedka isha

Iftiinku wuxuu marka hore soo maraa qolofta hore ee isha (cornea), kadib wuxuu galaa daloolka indhaha (pupil). Muraayadda gudaha ah ee lens ayaa iftiinka isugu ururisa xuubka aragga. Muruqyada ku wareegsan lens-ka ayaa beddela qaabkiisa si loo arko waxyaabaha dhow iyo kuwa fog — habkan waxaa loo yaqaan is-hagaajin (accommodation).

Unugyada dareenka

Xuubka aragga wuxuu leeyahay laba nooc oo unugyo dareen-iftiin ah: unugyada ul-qaabka leh (rods) iyo unugyada koon-qaabka leh (cones). Unugyada ul-qaabka ah waxay ka shaqeeyaan iftiin yar, laakiin midab si fiican uma kala saaraan. Unugyada koon-qaabka ah waxay u baahan yihiin iftiin badan, waxayna mas'uul ka yihiin aragga midabka iyo faahfaahinta. Meesha ugu dhexdhexaadsan ee xuubka aragga, oo la yiraahdo fovea, ayaa ugu badan unugyada koon-qaabka ah, waana halka aragga ugu saxsan.

Waddada maskaxda

Calaamadaha xuubka aragga waxaa qaada dareemaha aragga (optic nerve). Dareemayaasha labada isha waxay isku dhex maraan meel la yiraahdo isgoyska aragga (optic chiasm), kadibna waxay gaaraan xarumo maskaxda hoose ah, ugu dambayntiina qaybta dambe ee maskaxda ee loogu talagalay arag (visual cortex). Halkaas ayaa laga sameeyaa aqoonsiga qaababka, wejiyada iyo dhaqdhaqaaqa.

Cilladaha caadiga ah

Cilladaha ugu badan waxaa ka mid ah aragga fog-xumada iyo dhow-xumada, kuwaas oo ka dhasha in sawirku ku dhicin meel saxda ah oo xuubka aragga ah. Waxaa jira sidoo kale astigmatism, iyo cilladaha da'da la xiriira sida daboolka indhaha (cataract). Muraayadaha indhaha, lens-ka la xiraa iyo qalliinka ayaa habab caadi ah oo lagu saxo.