Ardogrol

Ardogrol (Turki: Ertuğrul) wuxuu ahaa hoggaamiye qabiil oo Turkmaan ah oo ku noolaa galbeedka Anadoolka qarniyadii 13-aad. Waxaa loo aqoonsadaa inuu ahaa aabbaha Cusmaan I (Osman Gazi), ninkii magaciisa laga soo qaatay Boqortooyadii Cusmaaniyiinta. Sidaas darteed Ardogrol waxaa lagu tiriyaa aasaaska abtirsiinyada boqortooyadaas, in kastoo noloshiisa laftigeeda macluumaad taariikhi ah oo isku-tiirsan aad u yar yihiin.

Warbixinnada dhaqanka Cusmaaniyiinta waxay sheegaan inuu hoggaaminayay koox ka tirsan qabiilka Kayı oo ka mid ah qabaa'ilka Oghuz-ka Turkiga, kuwaas oo galbeed u soo guuray ka dib buuq siyaasadeed iyo duullaanka Mongolku ee Bariga Dhexe. Xarunta lagu xasuusto waa Söğüt, oo ku taal gobolka Bilecik ee maanta Turkiga. Halkaas ayuu ku geeriyooday, iyada oo taariikhda badanaa lagu qiyaaso ilaa sannadka 1281 ama ku dhawaad.

Xaaladda taariikhda ee Anadoolka

Xilligii Ardogrol la sheegay inuu noolaa, galbeedka Anadoolka wuxuu ahaa xuduud u dhaxaysa Boqortooyadii Salaajiqada Ruum (Seljuk-ga Anadoolka) iyo Boqortooyadii Byzantine. Salaajiqadu, ka dib guuldarradii Köse Dağ (1243), waxay noqdeen kuwo Mongolku hoos yimaado, awooddoodiina way dillaacday. Meelihii banaanka ka tagay waxaa buuxiyay hoggaamiyayaal qabiil iyo taliyayaal xuduudeed oo madax-bannaanidooda kordhiyay. Kooxaha noocaas ah — oo mararka qaar loo yaqaan beylik-yo — ayaa mid ka mid ah ka soo baxday xukunkii Cusmaaniyiinta.

Ilaha iyo dhibaatada xogta

Wax dukumeenti ah oo waqtigiisa la soo saaray oo si cad u xusa Ardogrol aad bay u yar yihiin. Qoraallada taariikhda ee Cusmaaniyiinta ee sheekadiisa faahfaahiya waxaa la qoray in ka badan qarni iyo bar ka dib geeridiisa, marka la eego qarnigii 15-aad iyo wixii ka dambeeyay. Taasi waxay ka dhigan tahay in warbixinnada badankood ay isku dhafan yihiin taariikh iyo sheeko-abtirsiineed loogu talagalay in lagu xoojiyo sharcinimada dowladda. Taariikhyahannada casriga ah waxay isku raacsan yihiin jiritaankiisa, laakiin waxay ka duwan yihiin faahfaahinta socdaalka qabiilka, xiriirka Salaajiqada iyo qaybta dhulka la siiyay.

Xusuusta iyo muuqaalka dhaqanka

Söğüt waxaa ku yaal xabaal iyo qubbad Ardogrol loo aaneeyay, oo noqotay meel dabbaaldeg sannadle ah lagu qabto. Qarnigii 20-aad iyo 21-aad, magaciisa waxaa loo adeegsaday astaan qaran iyo mid siyaasadeed oo Turkiga ah. Taxanaha telefishinka ee 'Diriliş: Ertuğrul' (2014-2019) ayaa magaciisa caalami ka dhigay, gaar ahaan dalalka Muslimka ah. Taxanuhu waa hal-abuur riwaayadeed; ma aha dukumeenti taariikhi ah, waxaana uu isticmaalaa dhacdooyin iyo jilayaal aan ilo la xaqiijin karo ku salaysnayn.