Aroor

Aroor waa waqtiga subaxnimo ee hore, kaas oo bilaabma marka iftiin khafiif ah samada bari ka muuqdo oo dhammaada marka qorraxdu soo baxdo. Iftiinkan wuxuu ka dhasha in qorraxdu weli ka hooseyso xariiqda cirifka, laakiin laydhkeedu uu ku firdhiyo lakabyada sare ee jawiga (hawada hareeraha dhulka).

Erayga Af-Soomaaliga ah ee aroor wuxuu sidoo kale loo isticmaalaa si guud oo macnihiisu yahay hore-subaxnimo, tusaale ahaan "aroortii hore". Luqado kale waxaa lagu magacaabaa fajr (Carabi), dawn (Ingiriisi), aube (Faransiis) iyo alba (Talyaani).

Sababta cilmiga ee iftiinka

Marka qorraxdu ay ka hooseyso cirifka, iftiinkeedu wuxuu weli gaarayaa qaybaha sare ee jawiga. Halkaas ayuu ku firdhiyaa (scattering) molecules-ka hawada, kadibna qaar ka mid ah wuxuu ku soo noqdaa dhulka. Sidaas darteed samadu way iftiimaan ka hor inta aanay qorraxdu muuqan. Habka la mid ah, si ka soo horjeedda, ayaa dhaca fiidkii ee gabbalku dhaco.

Qaybaha aroorta

Cilmiga xiddigiska ayaa aroorta u qaybiya saddex marxaladood, iyadoo lagu qiyaasayo inta qorraxdu ka hooseyso cirifka. Aroorta xiddigiska (astronomical dawn) waa marka iftiinka ugu horreeya la dareemi karo. Ka dib waxaa timaada aroorta badmaaxda (nautical dawn), oo cirifka badda la kala saari karo. Ugu dambeyn, aroorta rayidka (civil dawn) waa marka iftiinku ku filan yahay shaqooyinka dibadda iyada oo aan nal loo baahnayn.

Waqtiga iyo goobta

Muddada aroortu way ku kala duwan tahay meesha dhulka iyo xilliga sanadka. Meelaha u dhow dhulbaraha aroortu waa gaaban tahay, maxaa yeelay qorraxdu si toos ah ayey u kacdaa. Meelaha u dhow ulaha (poles) aroortu way dheeraan kartaa saacado badan, xilliyada qaarna maalmo.

Adeegsiga diinta iyo dhaqanka

Diinta Islaamka, waqtiga fajrku wuxuu calaamadeeyaa bilowga salaadda subax iyo bilowga soonka bisha Ramadaan. Dhaqanka Soomaalida, aroortu waxay ahayd waqtiga daaqsinta xoolaha la bilaabo iyo safarka la qaado, iyadoo kulaylka maalinta laga hortagayo.