Assur

Assur (waxaa sidoo kale loogu yeedhaa Ashur) waa magaalo qadiimi ah oo ku taallay qeybta xagga midig (galbeed) ee webiga Tigris, gudaha waqooyiga Ciraaq ee maanta, gobolka Salaahaddiin. Magaalada waxay ahayd xarunta diinta iyo siyaasadda ee dawladdii Ashuuriyiinta, waxaana magaceeda ka soo jeeda ilaaha weyn ee Ashur oo macbudkiisii ugu weynaa halkaas ku yaallay.

Deggenaanshaha goobta wuxuu bilaabmay boqollaal sannadood ka hor inta Ashuuriyiintu awood weyn heli, waxaana magaalada raacday marxalado kala duwan: waqti hoos-u-dhac ah oo ay ka hoos timid dawlado kale, kadibna waqti ay noqotay xarunta boqortooyo ballaadhan. Xitaa markii boqorradii dambe xarumaha maamulka u wareejiyeen magaalooyin kale sida Kalhu (Nimrud), Dur-Sharrukin iyo Nineveh, Assur waxay sii ahayd goobta caadooyinka diinta iyo meesha lagu aasay boqorro badan.

Juqraafi iyo qaab-dhismeed

Goobta waxay ku taallaa buurweyn dhagax ah oo webiga u dhow, taasoo difaac dabiici siisay dhinacyada. Magaalada waxay lahayd derbiyo, albaabbo, macbudyo iyo qasriyo. Waxaa ka mid ahaa macbudka Ashur, macbudyo loo dhisay Anu iyo Adad, iyo ziggurat (tuulmo macbud ah oo darajooyin leh). Boqorro badan ayaa qoraallo ku diiwaangeliyay dayactirka derbiyada iyo macbudyada, taasoo caddeyn siisay taariikhda dhismaha.

Assur oo ah xarun ganacsi

Qarniyada labaad ka hor Ciise, ganacsatada Assur waxay xiriir ganacsi weyn la lahaayeen Anatoolya, gaar ahaan xarunta ganacsi ee Kanesh (Kültepe ee Turkiga maanta). Halkaas waxaa laga helay kumanaan looxyo dhoobo ah oo far cuneiform ku qoran, kuwaas oo muujiya sida qoysaska ganacsi u maamuleen bir, dhar iyo lacag, iyo shuruudaha deynta iyo shirkooyinka. Kaydkaas wuxuu ka mid yahay ilaha ugu muhiimsan ee lagu barto dhaqaalaha Bariga Dhexe ee hore.

Dhammaad iyo baaritaan

Magaalada waxay burburtay markii boqortooyada Ashuuriyiinta dumtay dabayaaqadii qarnigii toddobaad ka hor Ciise, iyadoo isbahaysi Baabuloon iyo Miidiyiin ka dhisan weeraray xarumaha waaweyn. Ka dib waxaa jiray deggenaansho yar oo waqtiyada Faarisiga iyo Partiyaanka. Baaritaanno cilmi-qadiimi ah oo waaweyn ayaa la sameeyay bilowgii qarnigii labaatanaad, waxaana qoraallada iyo alaabta laga helay lagu keydiyaa matxafyo Ciraaq iyo Yurub. UNESCO waxay goobta ku daray liiska hidaha adduunka, waxaana walaac laga muujiyay khatarta biyo-mareenka iyo burburka.