Astatiin

Astatiin (astatine, calaamaddiisu waa At) waa curiye kiimikaad ah oo tiradiisa atomku tahay 85. Wuxuu ka tirsan yahay kooxda halogenka, taasoo ah kooxda ay ku jiraan fluoriin, kloriin, bromiin iyo aayodiin. Dhammaan isotoobyadiisa la yaqaan waa kuwo shucaac-bixiya (radioactive), taas macnaheedu waa in atomyadiisu ay iskood u burburaan oo ay tamar iyo qaybo sii daayaan.

Astatiin waa mid aad u yar oo dabiiciga ah. Waxaa lagu sameeyaa qaddar aad u yar oo silsiladaha burburka yuraaniyamka iyo toriyamka gudahood, laakiin isla markiiba wuu burburaa. Sababtaas awgeed, si weyn looma soo ururin karo, sifooyinkiisa qaarna waxaa lagu qiyaasaa xisaab iyo isbarbardhig kooxda halogenka halkii lagu cabbiri lahaa muunad la taaban karo.

Helitaanka iyo magaca

Curiyaha waxaa la sameeyay bartamihii qarnigii 20-aad iyadoo la isticmaalayo saylatroon (cyclotron), qalab dardar-geliya qaybaha atomka. Magaca 'astatine' wuxuu ka yimid ereyga Giriigga ah ee macneheedu yahay 'aan xasilloonayn', taas oo tilmaamaysa in isotoobyadiisu ay dhaqso u burburaan. Ka hor helitaankiisa, kaalinta 85 ee shaxda xilliyeed (periodic table) waxay ahayd mid madhan, saynisyahannaduna waxay filayeen inay buuxin doonto halogen culus.

Sifooyinka

Astatiin waxaa lagu tiriyaa halogenka ugu culus ee la yaqaan. Marka kooxda hoos loo socdo, dabeecadda birta-eg (metallic) way sii kordhaysaa; sidaas darteed astatiin waxaa loo arkaa mid ka bir-eg aayodiin. Waxaa la filayaa inuu yahay walax adag oo midab madow ama nal-le'eg leh xaaladaha caadiga ah, laakiin muunad weyn oo la arkay lama diyaarin karo maxaa yeelay shucaaca uu sii daayo ayaa kulaylka dhaliya oo walaxda kicinaya.

Isticmaalka caafimaadka

Isotoobka At-211 waxaa lagu daraaseeyaa daaweynta kansarka ee loo yaqaan 'alpha-targeted therapy'. Fikradda waxay tahay in isotoobka lagu xidho unug-diid (antibody) ama molekyuul raadraaca oo lagu beegsado unugyada burada. Qaybaha alpha ee uu sii daayo waxay tamar badan geeyaan meel aad u dhow, taas oo yareyn karta waxyeellada unugyada caafimaadka qaba. Daraasaddan wali waxay ku jirtaa marxalado tijaabo ah, soo saarista At-211-na waxay u baahan tahay saylatroon.