Awjila

Awjila (Carabi: أوجلة) waa magaalo yar oo waaha ah — taasoo la micno ah meel saxaraha ku dhex taal oo biyo hoosaad leh — kuna taal bariga Liibiya, gudaha gobolka taariikhiga ah ee Cyrenaica (Barqa). Waxay ku taal bannaanka lamadegaanka Liibiya, koonfur-bari ka xigta xeebta Mediterranean-ka. Dadka deggan waxay muddo dheer ku tiirsanaayeen beeraha timirta iyo ganacsiga safaannada geela ee saxaraha dhex maray.

Awjila waxay ka mid tahay meelaha yar ee bariga Liibiya ee weli lagaga hadlo luqad Amasiiq (Berber). Luqaddaas oo la yiraahdo Awjila (ama Awjili) waxay ka duwan tahay kuwa kale ee Amasiiqa, waxayna sannadihii dambe si xoog leh ugu hoos dhacday isticmaalka Carabiga. Dhinaca kale, waaxda waxaa isbeddel ku keenay soo saarista saliidda gobolka bariga Liibiya, taasoo bedeshay dhaqaalihii hore ee beeraha iyo ganacsiga.

Juqraafi iyo deegaan

Awjila waxay ku taal aag lamadegaan ah oo roobku aad ugu yar yahay, kulaylkuna sare u kaco xagaaga. Nolosha waxaa suurtogeliya biyo hoos-dhulka ah oo laga soo saaro ceelal iyo ilo dabiici ah. Muddo dheer waxaa lagu beeri jiray timir tayo leh, kuwaas oo ahaa alaab ganacsi oo dibadda loo dhoofin jiray. Agagaarka waxaa kale oo yaal waahyo la xiriira sida Jalu iyo Jikharra, kuwaas oo isla aagga ku jira.

Taariikh

Awjila waxay ka mid ahayd meelaha lagu magacaabo qoraallada qadiimiga ah ee saxaraha, waxayna ahayd god istiraatiiji ah oo ku yaal wadooyinka safaannada isku xira xeebta Mediterranean-ka iyo gudaha Afrika. Ganacsigaas waxaa lagu qaadi jiray timir, cusbo, alaab la keeno gudaha Afrika iyo kuwa laga keeno waqooyiga. Islaamku wuxuu deegaanka gaaray qarniyadii hore ee fatuuxaadka Carbeed, Awjilana waxay noqotay xarun diimeed oo caan ah oo culimo ka soo baxeen.

Dhaqan iyo dhismayaal

Awjila waxaa ku taal masaajid taariikhi ah oo lagu yaqaan Masaajidka Catiiq, kaas oo caan ku ah qaab dhismeed gaar ah: saqaf ka kooban qubado badan oo gaduudan (jiingado) oo dhoobo iyo dhagax laga sameeyay. Guryihii hore sidoo kale waxaa laga dhisi jiray dhoobo iyo cusbo dhul ah, si kulaylka looga hortago. Qaar badan oo ka mid ah magaalada duqowday ayaa hoos u dhacay markii dadku u guureen guryo casri ah oo agagaarka ah.

Xaaladda casriga ah

Tan iyo bartamihii qarnigii 20-aad, soo saarista saliidda bariga Liibiya waxay keentay shaqo iyo kaabayaal cusub, sida waddooyin iyo saldhigyo shaqaale. Dhaqaalaha deegaanka wuxuu ku wareegay shaqooyinka saliidda iyo dawladda, halka beeraha timirtu ay noqdeen hawl ku koobani xaddi yar. Colaadihii Liibiya ka dhaceen kadib 2011 waxay saameyn ku yeesheen adeegyada iyo socodka dadka, gaar ahaan meelaha aan xeebta ku dhowayn.