Axdiga Cusub

Axdiga Cusub (Ingiriisi: New Testament, Carabi: العهد الجديد) waa qaybta labaad ee Kitaabka Quduuska ah ee Masiixiyiinta. Wuxuu ka kooban yahay 27 buug oo gaagaaban, oo dhammaantood asal ahaan lagu qoray Giriigii Koine, luqaddii guud ee bariga Badda Dhexe xilligii Roomaanka. Qoraalladu waxay diiradda saaraan nolosha, waxbariddii, dhimashada iyo sarakicidda Ciise Naasira (Yasuuc Masiix) sida ay Masiixiyiintu u haystaan, iyo sidoo kale bilowgii bulshooyinka Masiixiga hore.

Axdiga Cusub waxaa lagu daraa Kitaabka Quduuska ah agagaarka Axdiga Hore, oo ah qoraallada Cibraaniga ah ee Yuhuudda ka soo jeeda. Erayga "axdi" wuxuu tilmaamayaa heshiis diimeed; aragtida Masiixiga, Ciise wuxuu keenay axdi cusub oo lagu badalay ama lagu buuxiyay kii hore. Yuhuudda iyo diimaha kale ma aqoonsanayaan Axdiga Cusub inuu yahay qoraal quduus ah.

Qaybaha buugaagta

Buugaagta waxaa loo qaybiyaa afar kooxood. Kow, afarta Injiil: Matayos, Markos, Luukos iyo Yooxanaa, oo sheekaynaya nolosha iyo hadalladii Ciise. Laba, Falimaha Rasuullada, oo ka warramaya faafitaanka bulshada Masiixiga hore. Saddex, Waraaqaha (Risaaladaha), oo ay ku jiraan kuwa loo nisbeeyo Bawlos iyo kuwa kale sida Butros, Yooxanaa, Yacquub iyo Yuudas. Afar, buugga Muujintii (Ruya Yooxanaa), oo ah qoraal muuqaal-nabiyeed ah.

Taariikhda qorista

Culimada casriga ah ee daraasaadka kitaabiga inta badan waxay qiyaasaan in qoraalladu la sameeyay qarnigii koowaad ee miilaadiga iyo bilowgii kan labaad. Waraaqaha Bawlos badanaa waxaa loo tiriyaa kuwa ugu horreeya, halka Injiillada la aaminsan yahay in dabadood la qoray. Waqtiyada saxda ah waa mid ay culimadu ku kala aragti duwan yihiin, waxaana lagu saleeyaa falanqaynta luqadeed iyo taariikheed.

Sameynta liiska (kanon)

Liiska 27-ka buug isla markiiba ma dhammaystirmin. Qarniyadii hore waxaa jiray qoraallo kale oo lagu wareegay bulshooyinka Masiixiga, qaarna markii dambe laga saaray. Isku raaca liiska hadda caanka ah wuxuu si tartiib ah u yimid qarniyadii afraad iyo shanaad, iyada oo shirar iyo hoggaamiyeyaal kaniisadeed ay qeyb ka qaateen. Kaniisadaha waaweyn ee Masiixiga — Katooligga, Ortodokska iyo Protestantiga — dhammaantood waxay isku raacsan yihiin 27-ka buug ee Axdiga Cusub, in kastoo ay ku kala duwan yihiin liiska Axdiga Hore.

Qoraallada iyo tarjumaadda

Ma jiro qoraal asal ah oo gacanta qorayaasha ah oo hadda la hayo; waxa la hayaa nuqullo badan oo la koobiyeeyay, oo qaarkood ay ka duwan yihiin midba midka kale erayo yar. Cilmiga la yiraahdo naqdinta qoraalka (textual criticism) wuxuu isku daydaa in la soo celiyo qoraalkii ugu dhow kii hore. Axdiga Cusub waxaa loo turjumay luqado aad u badan, waxaana ka mid ah tarjumaado Af-Soomaali ah.