Aztec

Aztec waa magac loo isticmaalo dadyowga Nahuatl-ku hadlay ee ku noolaa dooxada Meksiko qarniyadii dambe ee ka horreeyay imaatinka Isbaanishka. Xarunta ugu weyn waxay ahayd magaalada Tenochtitlan, oo lagu dhisay jasiirado ku yaal harada Texcoco, meesha maanta ay ku taal Mexico City. Dadka qaarkood waxay isu yeedhi jireen Mexica, halka "Aztec" uu yahay eray culimada casriga ah aad u fideen.

Nidaamka siyaasadeed ee ugu caansan waxaa la yiraahdaa Isbahaysiga Saddexda Magaalo (Triple Alliance), oo ka koobnaa Tenochtitlan, Texcoco iyo Tlacopan. Isbahaysigaas ayaa maamulay shabakad ballaaran oo canshuur iyo baad ah, isagoo aan si buuxda u beddelin dawladaha maxalliga ah, balse ka qaadanayay badeecooyin iyo shaqaale.

Dhaqaale iyo beeraha

Dhaqaalaha wuxuu ku tiirsanaa beeraha galleyda, digirta, bocorka iyo chili-ga. Habka chinampa — beero yaryar oo laga dhisay dhoobo iyo dhir harada dushooda — ayaa kordhiyay wax-soo-saarka agagaarka magaalada. Suuqyada, gaar ahaan kan Tlatelolco, waxay ahaayeen goobo ganacsi oo ballaaran; badeecooyinka sida kakawga iyo dharka suufka ah waxay mararka qaarkood u shaqeeyeen sidii qiime-beddelaad.

Diin iyo caqiido

Nidaamka diinta wuxuu ahaa mid ilaahyo badan leh, oo ay ku jiraan Huitzilopochtli, Tlaloc iyo Quetzalcoatl. Jadwal kalandar laba nooc ah — mid 260 maalmood ah iyo mid 365 maalmood ah — ayaa habeeyay xafladaha. Allabaryga bini'aadamka wuxuu qayb ka ahaa xafladaha waaweyn, waxaana loo fasiray sida waajib ah oo lagu ilaalinayo nidaamka koonka; tirooyinka la sheegay ee dhimashada aad bay isugu khilaafsan yihiin ilaha.

Dhammaadka dawladda

Sannadkii 1519 ayaa Hernán Cortés iyo kooxdiisu gaareen xeebta. Isaga oo la kaashanaya dadyow maxalli ah oo ka soo horjeeday Mexica — gaar ahaan Tlaxcala — iyo cudurro cusub sida furuqa, ayaa Tenochtitlan la qabsaday 1521. Dhaqanka Nahua ma uu dhammaan: luqadda Nahuatl weli waa la hadlaa, qaar badan oo ka mid ah caadooyinka beeraha, cuntada iyo magacyada goobaha ayaa sii jira.