Baaqa Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha

Baaqa Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha (Ingiriisi: Universal Declaration of Human Rights, oo badanaa loo soo gaabiyo UDHR) waa dukumenti ay ansixisay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay 10-ka Diseembar 1948, kulan lagu qabtay Paris. Wuxuu liistaa xuquuq iyo xorriyado la sheegay in qof kasta uu leeyahay, iyada oo aan loo eegin jinsi, midab, luqad, diin, aragti siyaasadeed, asal qowmiyadeed ama dhalasho.

Baaqu ma aha heshiis sharci ah oo dowladaha ku qasbaya (treaty), waa qaraar (declaration) muujinaya heer caalami ah oo la wada leeyahay. Si kastaba, qodobbadiisa qaar waxaa loo arkaa inay noqdeen qayb ka mid ah caadada sharciga caalamiga ah, waxaana lagu daray dastuurro iyo sharciyo qaran oo badan. Sannad kasta 10-ka Diseembar waxaa loo dabaaldegaa Maalinta Xuquuqda Aadanaha.

Asalka iyo qorista

Ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka, Qaramada Midoobay waxay dhistay Guddiga Xuquuqda Aadanaha si ay u diyaariso qoraal xuquuqeed oo caalami ah. Guddigan waxaa hoggaaminaysay Eleanor Roosevelt. Qorista waxaa ka qayb qaatay xubno ka kala socday gobollo kala duwan, waxaana lagu xusaa magacyo sida René Cassin (Faransiis), Charles Malik (Lubnaan), Peng Chun Chang (Shiinaha) iyo John Peters Humphrey (Kanada), oo qabtay diyaarinta qabyo-qoraalka hore.

Nuxurka qodobbada

Baaqu wuxuu ka kooban yahay hordhac iyo 30 qodob. Qodobka 1-aad wuxuu qeexayaa in dadka oo dhan ay ku dhashaan xor iyo sinnaan sharaf iyo xuquuq ahaan. Qodobbada hore waxay ka hadlaan nolosha, xorriyadda, badbaadada, mamnuucidda addoonsiga iyo jirdilka, sinnaanta hortaagga sharciga, iyo xaqa maxkamad caddaalad ah. Qodobbada dambe waxay taabanayaan xorriyadda fikirka, diinta, hadalka, isu-imaatinka, ka qayb-galka dowladnimada, shaqada, waxbarashada, caafimaadka iyo ka qayb-galka nolosha dhaqameed.

Codeynta iyo saameynta

Marka la ansixinayay, ma jirin dowlad ka soo horjeesatay, laakiin tiro dalal ah ayaa ka aamusay codeynta, oo ay ku jireen Midowga Soofiyeeti iyo dalal la xuluftay, Sacuudi Carabiya iyo Koonfur Afrika. Sababaha la sheegay waxaa ka mid ahaa aragtiyo ku saabsan xorriyadda diinta, xuquuqda dhaqaale-bulsheed iyo faragelinta arrimaha gudaha.

Baaqa waxaa ka soo baxay laba heshiis oo sharci ah oo 1966-kii la ansixiyay: Axdiga Caalamiga ah ee Xuquuqda Madaniga iyo Siyaasadeed, iyo Axdiga Xuquuqda Dhaqaalaha, Bulshada iyo Dhaqanka. Baaqa iyo labadan axdi waxaa isku wada loogu yeeraa Sharciga Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha. Waxaa jira turjumaado luqado aad u tiro badan ah, oo uu ka mid yahay Af-Soomaali.