Baariyaam

Baariyaam (Ingiriisi: Barium) waa cunsur kiimikaad ah oo calaamaddiisu tahay Ba, tirada atamigana tahay 56. Waa bir jilicsan, midab caddaan-cawlan leh, oo hawada ka dhaqso u qaniinyaysata (oxidation). Baariyaam waxa uu ka mid yahay kooxda dhagxaanta dhulka alkaline (alkaline earth metals), taas oo ay sidoo kale ku jiraan kalsiyaam iyo istroontiyaam.

Sababtoo ah firfircoonidiisa sare, baariyaam laguma helo dabeecadda isagoo bir saafi ah. Wuxuu ku jiraa macdano isku dhafan, kuwa ugu caansanina waa baryte (baariyaam sulfate) iyo witherite (baariyaam carbonate). Ereyga magaciisa waxa uu ka soo jeedaa erey Giriig ah oo macnihiisu yahay 'culus', maadaama macdanta baryte ay culays gaar ah leedahay.

Sifooyinka kiimikaad

Baariyaam waxa uu leeyahay laba elektaroon oo ku yaal heerkiisa dibadda, taas oo uu ku sameeyo ion-ka Ba²⁺. Wuxuu si xoog leh ula falgalaa biyaha, isagoo soo saara baariyaam hydroxide iyo haydarojiin. Sidaas darteed marka lagu keydiyo waxaa caadi ah in lagu daboolo saliid. Marka gubto wuxuu bixiyaa iftiin cagaar ah — sifadaas waxaa loo isticmaalaa baaritaanka ololka (flame test) iyo sameynta fishiiga midab leh.

Isticmaalka

Baariyaam sulfate waxaa si ballaaran loogu isticmaalaa warshadaha shidaalka, halkaas oo lagu darto dheecaanka lagu qodo ceelasha si loo kordhiyo cufnaanta. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa boyaqyada caddaanka iyo warshadaha caagga. Baariyaam carbonate waxaa mararka qaar loo isticmaalaa sameynta muraayadaha iyo sunta jiirka. Xeryahooda kale waxaa lagu darsan ololka midabaysan iyo qaar ka mid ah qalabka elektaroonigga ah.

Adeegsiga caafimaadka

Baariyaam sulfate waxaa loo isticmaalaa sidii cadeeye sawir-qaadis (contrast agent) marka la qaadayo raajada mindhicirka iyo caloosha. Bukaanka waxaa la siiya dheecaan la yiraahdo 'barium meal' ama 'barium enema'. Waxaa loo doortay maadaama baariyaam sulfate aad u yar tahay milanka biyaha, sidaas darteedna aan si joogto ah u galin dhiigga. Xeryaha kale ee baariyaam ee milma waa sun, waxayna saameyn karaan habka neerfaha iyo garaaca wadnaha.