Babaay

Babaay (magaca sayniska: Carica papaya) waa dhir mirood oo dheer oo si dhaqso ah u koraa, oo ka mid ah qoyska Caricaceae. Waxaa lagu magacaabaa sidoo kale 'cambe babaay' meelo ka mid ah Soomaaliya. Mirihiisu waa kuwo dhaadheer oo qaab beed leh, marka ay bislaadaan jaalle ama casaan-jaalle ah dushooda, gudahoodana midab liin-casaan ah leh, iyaga oo ku wareegsan abuur madow oo badan.

Geedku wuxuu asal ahaan ka yimid gobollada kulaylaha ee Bartamaha Ameerika iyo waqooyiga Koonfurta Ameerika. Kadib safarradii badeedka ee qarniyadii 16-aad iyo 17-aad, waxaa la geeyay Aasiya, Afrika iyo jasiiradaha Baasifigga, halkaas oo uu ku fiday. Maanta waxaa lagu beeraa inta badan dalalka kulaylaha iyo kuwa ku dhow, oo ay ku jiraan qaybo ka mid ah Soomaaliya, gaar ahaan agagaarka webiyada Shabeelle iyo Jubba.

Astaamaha dhirta

Babaaydu waa geed jirrid toosan oo aan laamo badan lahayn. Jirridda korkeeda waxaa ka baxa caleemo waaweyn oo faraha u kala baxsan, kuwaas oo isku xirma jirridda qoryo dhaadheer. Geedku wuxuu koraa si degdeg ah, mararka qaarna wuxuu bilaabaa inuu miro dhalo bilo yar gudahood ka dib beeridda. Jirridda gudaheedu waa mid jilicsan oo aan sida geedaha kale u adkeyn, taas oo ka dhigaysa mid u nugul dabaysha xoogga leh.

Nooca babaayda wuxuu leeyahay saddex qaab oo ubax ah: dhir lab ah, dhir dheddig ah, iyo dhir isku-dhaf ah oo labada xubnood leh. Dhirta isku-dhafka ah ayaa inta badan beeralaydu doorbidaan, maxaa yeelay iyaga oo keliya ayaa miro dhali kara. Beeraleyda ganacsiga ah ayaa badanaa abuur gaar ah isticmaala si ay u hubiyaan miro joogto ah.

Isticmaalka

Mirihiisa bislaaday si toos ah ayaa cunto ahaan loo qaataa, waxaana laga sameeyaa casiir, salad iyo dheecaan. Miraha cagaaraanka ah ee aan weli bislaan waxaa qaar ka mid ah dhaqamada Aasiya iyo Afrika ku kariyaan sida khudaar. Waxaa babaayda lagu yaqaan enzyme la yiraahdo papain — walax hilibka jilcisa oo laga soo saaro caanaha caddaan ee mirihiisa cagaaraanka ah. Papain-ka waxaa warshadaha loogu isticmaalaa jilcinta hilibka iyo waxyaabo kale.

Miraha babaayda waxaa ku jira fiitamiin C iyo carotenoids (walxaha midabka jaalaha ah bixiya oo jidhka ku beddelan kara fiitamiin A). Sidoo kale wuxuu leeyahay fiber. Caleemaha iyo abuurka waxaa dhaqamada qaar u isticmaalaan dawooyin dhaqameed, laakiin taasi ma aha mid caafimaadka casriga ah si buuxda u xaqiijiyay.