Bad

Bad (ama badda) waa biyo waaweyn oo cusbo leh oo qayb ka mid ah biyaha caalamka ku hareeraysan qaaradaha. Ereyga waxaa loo isticmaalaa laba si: mid guud oo macnihiisu yahay dhammaan biyaha cusbo leh ee adduunka, iyo mid gaar ah oo loola jeedo bad yar oo qayb ahaan xeebo ama jasiirado ku xiran yihiin, sida Badda Cas ama Badda Dhexe.

Badaha waxay qariyaan qayb weyn oo dushii dhulka ah, waxayna ka kooban yihiin inta badan biyaha meeraha. Waxay door muhiim ah ka ciyaaraan wareegga biyaha, isbeddelka cimilada, iyo nolosha noolaha. Dad badan oo xeebaha deggan waxay ku tiirsan yihiin badda kalluumeysi, gaadiid iyo ganacsi.

Astaamaha biyaha badda

Biyaha badda waa cusbo leh, cusbadaas ugu badan waa sodium chloride (cusbada cuntada). Heerka cusbada iyo kulaylka way kala duwan yihiin meel iyo meel: badaha uumi-baxa badan leh ee kulaylka ah cusbadoodu way sarreysaa, halka meelaha wabiyo waaweyn ku shubmaan cusbadu hooseyso. Qoto-dheerida sidoo kale way kala duwan tahay, laga bilaabo xeebaha gaabsan ilaa god-dheeraha badda oo kilomitiro badan hoos u dhaadhaca.

Dhaqdhaqaaqa biyaha

Badda ma joogsato. Dabaysha waxay hirar abuurta dusha sare. Mawjadaha waaweyn ee socdaalka dheer (currents) waxaa dhaliya kala duwanaanshaha kulaylka iyo cusbada, iyo sidoo kale wareegga dhulka. Wax-ka-qaadista iyo soo-dhicidda badda (bax iyo dhac) waxay ku xiran tahay soo-jiidashada dayaxa iyo qorraxda.

Nolosha badda

Badda waxay hoy u tahay noole noocyo kala duwan: kalluun, naasleyda badda sida nibiriga iyo hunguriga, shimbiro xeebeed, xayawaan qolof leh, iyo noolal aad u yaryar sida plankton oo ah aasaaska silsiladda cuntada. Meelaha iftiinka gaadho ee gaabsan, sida murjaanka (coral), ayaa noole ugu badan haysta.

Isticmaalka bini'aadamka iyo caqabadaha

Badda waa waddo weyn oo ganacsi caalami ah, il kalluumeysi, iyo meel laga soo saaro shidaal iyo macdan. Waxaa jira caqabado la xiriira wasakhaynta, gaar ahaan balaastigga, kalluumeysiga xad-dhaafka ah, iyo kororka heerka badda ee la xiriira kulaylka cimilada.