Badda Iija

Badda Iija (waxaa sidoo kale loo yaqaan Badda Aajen; Ingiriisi: Aegean Sea, Turki: Ege Denizi) waa gacan ka mid ah Badda Mediterraneanka oo ku taalla bariga Yurub. Waxay u dhaxaysaa xeebta bari ee Giriigga iyo xeebta galbeed ee Turkiga, halka jasiiradda Kereeti (Crete) ay xadka koonfureed ka dhow tahay.

Baddan waxaa ku yaal jasiirado aad u tiro badan, kuwaas oo badankood ka tirsan yihiin Giriigga. Waxay xiriir la leedahay Badda Marmara iyo Badda Madow iyada oo loo maro marinka Dardanelles, marinka Bosphorus iyo Badda Marmara. Koonfurta waxay ku dhex milmaysaa Badda Mediterraneanka.

Juqraafi

Badda Iija waa mid gacmo iyo gacan-yaro badan leh, xeebteeda dheer oo qalloocan. Qoto-dheerida waxay ka duwan tahay meel ilaa meel; qaybaha koonfureed ayaa ka qoto dheer kuwa waqooyi. Jasiiradaha waxaa loo kala qaybiyaa koox-koox, sida Cyclades, Dodecanese, Sporades iyo jasiiradaha xeebta bari (Lesbos, Chios, Samos, Rhodes iyo kuwo kale). Cimiladu waa nooca Mediterraneanka: xagaa kulul oo qalalan, jiilaal dhexdhexaad ah oo roob leh.

Taariikh

Xeebaha iyo jasiiradaha Badda Iija waxay ahaayeen goobo laga soo saaray dhaqamo hore, oo ay ka mid yihiin dhaqanka Minoan ee Kereeti iyo dhaqanka Mycenaean ee dhulka weyn ee Giriigga. Xiliyadii dambe, magaalo-dawladaha Giriigga hore waxay baddan u adeegsadeen ganacsi iyo faafinta deegaanno cusub. Mar dambe waxay hoos timid Boqortooyada Roomaanka, Byzantine-ka, iyo ka dib Cusmaaniyiinta.

Dhaqaale iyo maamul

Maanta baddan waa marin muhiim ah oo maraakiibta ganacsigu ku maraan, waxaana laga helaa kalluumeysi iyo dalxiis ballaaran, gaar ahaan jasiiradaha Giriigga. Xadka badeed iyo xuquuqda qaaradda hoosaad ee qaar ka mid ah aagagga waa arrin ay Giriigga iyo Turkiga si joogto ah uga wada hadlaan, oo mararka qaarkood ay khilaaf siyaasadeed ka dhasho.