Baddacas

Baddacas (Carabi: البحر الأحمر; Ingiriisi: Red Sea) waa bad dheer oo cidhiidhi ah oo u dhaxaysa woqooyi-bari Afrika iyo galbeedka Jasiiradda Carabta. Waxay ka mid tahay nidaamka biyaha Badweynta Hindiya, oo koonfurta kaga xidhan iyada iyo Gacanka Cadmeed marinka Bab el-Mandeb, halka woqooyiga looga gaadho Badda Dhexe (Mediterranean) iyada oo la marayo Kanaalka Suweys.

Dalalka xeebta ka leh waxaa ka mid ah Masar, Suudaan, Eritrea iyo Jabuuti dhinaca galbeed, iyo Sacuudi Carabiya iyo Yaman dhinaca bari. Isreel iyo Urdun waxay xeeb gaaban ku leeyihiin Gacanka Caqaba, oo ah gacan woqooyi ah. Yemen iyo Jabuuti waxay ilaaliyaan labada dhinac ee marinka Bab el-Mandeb.

Juqraafi iyo astaamo bay'adeed

Baddacas waxay ku taallaa god juqraafi ah (rift) oo ka dhashay kala-fogaanshaha saxanadaha dhulka ee Afrika iyo Carabta; taasi waxay ka dhigaysaa mid weli ballaadhaysa. Biyaheedu aad bay u milix badan yihiin, maadaama uunsi (uumi-baxa) uu sarreeyo, roobkuna yar yahay, wabiyo waaweynna ku shubmin. Heerkulka biyaha ayaa sidoo kale sarreeya marka la barbardhigo badaha kale ee ku dhow. Waxay caan ku tahay dabaqadaha 'coral reef' ee ballaaran iyo noocyo kalluun oo badan oo halkaas oo keliya laga helo.

Magaca

Sababta magaca 'cas' looga bixiyay si buuxda looma hubo. Sharraxaadaha la soo jeediyay waxaa ka mid ah bacteria ama algae qaar oo mararka qaarkood midab casaan u eg siiya biyaha, iyo hab qadiimi ah oo jihooyinka lagu magacaabi jiray midabbo. Luqadaha badan magacu wuxuu si toos ah u tarjumaa 'bad cas'.

Ganacsi iyo istaraatiijiyad

Ka dib furitaanka Kanaalka Suweys sannadkii 1869, Baddacas waxay noqotay mid ka mid ah waddooyinka maraakiibta ee ugu firfircoon adduunka, maadaama ay soo gaabinayso safarka u dhexeeya Yurub iyo Aasiya. Shidaal, badeeco la weelaystay iyo alaab ganacsi ayaa maalin walba mara. Cidhiidhiga Bab el-Mandeb iyo Suweys waxay ka dhigaan marin ay ku xidhan tahay dhaqaalaha caalamiga ah, sidaas darteedna ammaanka badda ee gobolka waxaa si joogto ah uga hadla dowladaha iyo shirkadaha maraakiibta.