Badh

Badh waa jajabka tirooyinka ee lagu qoro 1/2, sidoo kalena lagu matalo tobanle ahaan 0.5 iyo boqolkiiba 50%. Wuxuu ka dhigan yahay mid ka mid ah laba qaybood oo isle'eg oo wax loo qaybiyay. Haddii wax loo kala jaro laba qaybood oo cabbirkoodu siman yahay, qayb kastaa waa badh.

Badh waa jajabka ugu fudud ee aan noqon eber ama mid dhan, waana mid ka mid ah jajabyada ugu badan ee dadku maalin walba isticmaalaan. Waxaa lagu tilmaamaa xisaabta, cabbirka, ganacsiga iyo qaybinta wax kasta oo laba loo kala qaybiyo.

Qaababka lagu qoro

Badh waxaa lagu qori karaa saddex hab oo caadi ah: jajab ahaan 1/2, tobanle ahaan 0.5, iyo boqolley ahaan 50%. Saddexdaas waa isku qiimo. Waxaa kale oo jira jajabyo la simo, sida 2/4, 3/6 iyo 50/100 — dhammaantood marka la yareeyo waxay noqonayaan 1/2.

Sifooyin xisaabeed

Marka tiro lagu dhufto badh, natiijadu waa isla tirada oo laba loo qaybiyay. Tusaale: 10 x 0.5 = 5. Marka tiro lagu qaybiyo badh, natiijadu waa labanlaabkeeda: 10 ÷ 0.5 = 20. Badh oo lagu daro badh waxay dhalinaysaa hal (1/2 + 1/2 = 1). Badh oo la jiideeyo (labanlaabka koorsada) waa 1/4.

Isticmaalka nolol maalmeedka

Badh waxaa lagu tilmaamaa waqtiga (badh saac = 30 daqiiqo), cabbirka cuntada (badh koob), iyo kala qaybsiga hanti ama qandaraas. Luqadda Soomaaliga waxaa jira ereyo la xiriira, sida 'kala badh' oo macnaheedu yahay laba loo qaybin siman, iyo 'badhtan' oo ku saabsan bartamaha.

Juqraafi iyo bartamaha

Fikradda badh waxay saldhig u tahay ereyo badan oo cilmiyeed. Tusaale ahaan, 'nus-goobo' (semicircle) waa badhka goobada, halkii xariiqdiisu ay dhex marto bartamaha. Sidoo kale, dhulka waxaa loo kala qaybiyaa laba nus (hemispheres) iyadoo la raacayo dhulbaraha.