Baraf

Baraf waa biyo (H₂O) oo ku jira xaalad adag. Wuxuu samaysmaa marka heerkulka biyaha uu hoos u dhaco heerka barafowga, kaas oo cadaadiska caadiga ah ee badda dushiisa ku ah 0 darajo Celsius (32 darajo Fahrenheit). Baraf wuxuu ka mid yahay walxaha ugu badan ee dusha sare ee Dhulka lagu arko, gaar ahaan gobollada cirifyada iyo buuraha dhaadheer.

Sifada ugu caansan ee barafka waa in uu ka fudud yahay biyaha dareeraha ah, taas oo keenta in uu dul sabbeeyo. Tani waxay ka duwan tahay walxo badan oo kale, kuwaas oo qaabkooda adag uu ka culus yahay kan dareeraha ah.

Dhismaha molecular-ka

Molecule-yada biyaha waxay isku xidhaan xidhiidh la yidhaahdo 'hydrogen bond'. Marka biyuhu barafoobaan, xidhiidhkaas wuxuu molecule-yada u habeeyaa qaab lix-geesood ah oo bannaan badan leh. Bannaankaas dhexdiisa ah ayaa sababa in mugga barafku ka weyn yahay mugga biyaha isla miisaankiisa leh — sidaas darteed baraf wuu sabbeeyaa, biyaha barafoobayaana way ballaadhaan.

Barafka Dhulka

Inta badan barafka Dhulka waxaa lagu hayaa go'yaasha barafka ee Antarctica iyo Greenland, iyo sidoo kale barafyada buuraha (glaciers) iyo barafka badda ee Badweynta Arctic-ga. Barafka badda wuxuu ka samaysmaa biyo cusbo leh, waana ka duwan yahay barafka dhulka ee ka yimaada baraf-da'a urursan. Marka barafka badda dhalaalo, heerka badda si toos ah uma kordho, maadaama uu horeyba u sabbaynayay; barafka dhulka marka uu dhalaalo se biyo cusub ayuu badda ku shubaa.

Doorka cimilada

Baraf iyo baraf-da'a waxay leeyihiin midab caddaan ah oo iftiinka qorraxda badankiisa dib u celiya (albedo sare). Marka barafku yaraado, dhulka ama badda madow ee hoos yaal ayaa kulayl badan nuugaya, taas oo sii kordhisa kulaylka. Habkan is-taageeraya ayaa mid ka mid ah arrimaha saynisyahannada cimiladu ay dhawrayaan.

Isticmaalka

Dadku waxay barafka u adeegsadaan qaboojinta cuntada iyo cabitaannada, daaweynta bararka iyo dhaawaca, iyo isboorti sida barafka-goglan (ice skating) iyo hockey-ga barafka. Ka hor helitaanka mashiinnada qaboojiyaha, baraf dabiici ah ayaa la gooyn jiray xagaaga lagana keydin jiray guryo gaar ah.