Barandho

Barandho (sidoo kale loo qoro barandhe ama baradho) waa xididka buuran ee cuntada loo isticmaalo ee ka soo baxa geedka baradhada, oo magaciisa cilmiga ah yahay Solanum tuberosum. Qaybtan la cuno waa 'tuber' — taasoo ah jirid hoos u koreysa oo cuntada iyo istaarijka (nooc sonkor ah oo kaydsan) ku uruursato.

Barandhadu waa mid ka mid ah dalagyada ugu ballaaran ee adduunka lagu beero. Waxay ka tirsan tahay qoyska Solanaceae, oo ay sidoo kale ku jiraan yaanyada, basbaaska iyo baasuunka. Caleemaha iyo midhaha cagaaran ee geedku waxay leeyihiin sunta solanine, sidaas awgeed lama cuno; xididka kaliya ayaa cunto ah.

Asalka iyo faafitaanka

Barandhada asal ahaan waxay ka soo jeedaa gobolka buuraleyda ah ee Andes ee Koonfurta Ameerika, halkaas oo dadka deggan ay tobanaan qarni beeranayeen noocyo kala duwan. Ka dib xiriirkii Yurub iyo Ameerika ee qarniyadii 16-aad, waxay gaadhay Yurub, kadibna Aasiya iyo Afrika, waxayna noqotay isha tamarta ee dad tiro badan.

Isticmaalka cuntada

Barandhada waxaa lagu kariyaa siyaabo kala duwan: waa la karkariyaa, la dubaa, la shiilaa ama la duqeeyaa. Waxaa laga sameeyaa buriito (mashed), bariis-raac, maraq, iyo shiilan (chips ama fries). Waxaa sidoo kale laga soo saaraa budo istaarij ah oo warshadaha lagu isticmaalo. Cuntada Soomaaliyeed, barandhada waxaa badanaa lagu daraa maraqa hilibka ama la shiilaa oo lagu raaco suqaar iyo bariis.

Qiimaha nafaqada

Barandhadu waxay siisaa jirka karbohaydareyt (tamar) badan, waxayna ku jiraan fiitamiin C, potassium, iyo fayber, gaar ahaan haddii diirka lala cuno. Baruurta ku jirtaa waa yar tahay; inta badan baruurta laga helo waxay ka timaadaa saliidda lagu shiilo.