Bariga Dhexe

Bariga Dhexe waa magac gobol lagu tilmaamo dhulal ku yaal koonfur-galbeed Aasiya iyo qayb ka mid ah waqooyi-bariga Afrika. Erayga ma laha xudduud si rasmi ah loo qeexay; wuxuu ku kala duwan yahay cidda isticmaalaysa iyo ujeeddada. Inta badan waxaa lagu daraa Masar, Suudaan (mararka qaar), jasiiradda Carabta, Ciraaq, Shaam (Suuriya, Lubnaan, Urdun, Falastiin, Israa'iil), Turkiga iyo Iiraan.

Gobolka waxaa ka mid ah dhulal aad u kulul oo qallalan, webiyada Nile, Dijlada iyo Furaad, iyo marin-biyoodyo muhiim ah sida Suweys, Baabul-Mandab iyo Hormuz. Kaydka batroolka iyo gaaska ee gobolka wuxuu door weyn ku leeyahay suuqyada tamarta caalamka.

Magaca iyo asalkiisa

Magaca 'Middle East' wuxuu ka soo jeedaa aragti reer Yurub oo dhulalka u kala saartay Bariga Dhow, Bariga Dhexe iyo Bariga Fog, iyadoo tixraaca laga dhigayo Yurub. Sidaas awgeed waa eray taariikhi ahaan xarun-Yurubeed ah. Af-Carabiga waxaa loo yaqaan 'al-Sharq al-Awsat'. Qaar waxay isticmaalaan ereyada kale sida 'Koonfur-galbeed Aasiya' si looga fogaado tixraaca Yurub.

Taariikh

Gobolka waxaa ka soo baxay ilbaxnimooyinkii ugu horreeyay ee Masaarida hore, Sumer, Baabuloon, Ashuur iyo Faaris. Waxa kale oo halkan ka soo jeeda diimaha Yuhuudda, Masiixiyadda iyo Islaamka. Qarniyada dambe waxaa xukumay boqortooyooyin kala duwan, kuwii ugu dambeeyayna waxaa ka mid ahaa Cusmaaniyiinta, oo burburtay kadib Dagaalkii Koowaad ee Adduunka. Kadib waxaa la sameeyay dowlado cusub, qaarna waxay soo mareen maamul Ingiriis iyo Faransiis.

Dad iyo luqado

Luqadaha ugu ballaaran waa Carabi, Faarisi (Persian) iyo Turki; sidoo kale waxaa jira Kurdish, Cibraaniga iyo luqado kale oo yaryar. Diinta ugu badan waa Islaamka, oo leh laamo Sunni iyo Shiico ah, waxaana jira bulshooyin Masiixiyiin, Yuhuud, Druze iyo kuwo kale oo taariikh dheer leh.

Siyaasad iyo dhaqaale

Dhaqaalaha gobolka wuxuu aad ugu tiirsan yahay dhoofinta tamarta, gaar ahaan wadamada Khaliijka. Dowladaha qaar waxay ku dadaalaan kala-duwanaynta dhaqaalaha iyada oo la ballaarinayo ganacsi, maalgashi iyo dalxiis. Siyaasad ahaan gobolka waxaa ka jira khilaafyo taagan, oo ay ka mid yihiin khilaafka Israa'iil–Falastiin, colaado gudaha ah, iyo tartan u dhexeeya awoodaha gobolka. Awoodaha caalamka ayaa iyagana danaha ku leh.