Bariga Dhow
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
100 luqadood
Bariga Dhow (Ingiriisi: Near East; Carabi: الشرق الأدنى) waa eray juqraafiyeed loo isticmaala gobolka ku yaal geeska bari ee badda Mediterranean-ka. Inta badan waxaa lagu daraa dalalka sida Turkiga, Suuriya, Lubnaan, Falastiin, Israa'iil, Urdun, Ciraaq, iyo qaar ka mid ah dhulalka Jasiiradda Carabta, iyo mararka qaar Masar. Erayga ma laha xad hal mid ah oo lagu wada raacsan yahay; macnihiisa wuu ku kala duwan yahay bulshada aqoonta, hay'adaha dowladda iyo waaxaha cilmi-baarista.
Isticmaalka erayga wuxuu ka soo baxay aragti Yurubeed. Diblomaasiyiinta iyo juqraafiyiinta reer Yurub ee qarniyadii 19-aad iyo 20-aad waxay dunida bari u kala saareen saddex qeybood: Bariga Dhow (kan ugu dhow Yurub), Bariga Dhexe, iyo Bariga Fog. Sidaas darteed erayga wuxuu ku salaysan yahay meel-joogga Yurub, ee ma aha kala-soocid dabiici ah oo ka timid dadka gobolka.
Isbeddelka macnaha
Bilowgii, Bariga Dhow badanaa waxaa loola jeedaa dhulalkii hoos yiil Boqortooyada Cusmaaniyiinta ee Balkans iyo Aasiya Yar. Markii Boqortooyadu burburtay dabayaaqadii Dagaalkii Koowaad ee Adduunka, xadka erayga wuu isbeddelay. Intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka iyo ka dib, erayga "Bariga Dhexe" (Middle East) wuxuu si weyn ku baahay isticmaalka siyaasadda iyo warbaahinta, halka "Bariga Dhow" uu ku sii adkaaday cilmiga taariikhda hore, qadiimiga (archaeology) iyo luqadaha.
Isticmaalka cilmi-baarista qadiimiga
Waaxaha taariikhda hore waxay "Bariga Dhow Hore" (Ancient Near East) u isticmaalaan gobolka ay ka soo baxeen bulshooyinkii ugu horreeyay ee qorista iyo magaalooyinka: Mesobotamiya (Ciraaqa maanta), Levant, Anatolia, iyo Baarshiya hore. Sidaas oo ay tahay, jaamacado iyo hay'ado badan waxay isticmaalaan "Bariga Dhexe" xitaa marka laga hadlayo isla gobolkaas, taasoo keentay in labada eray mararka qaar isku beddelmi kareen.
Kala duwanaanta xadka
Hay'ado kala duwan si kala duwan ayay u qeexaan. Qaar ayaa Masar oo dhan ku daraya, qaar kalena kaliya Sinai. Qaar ayaa Turkiga ku tirinaya, halka kuwo kale ay u arkaan qayb ka mid ah Yurub-Aasiya. Sidoo kale, dalalka Waqooyiga Afrika sida Liibiya iyo dalalka Maghreb marar badan looga saaraa, laakiin qaar ka mid ah qeexitaannada Faransiiska iyo Talyaaniga (Proche-Orient, Vicino Oriente) waxay xadka u fidiyaan si ka duwan tan Ingiriisiga.