Bayaziid I

Bayaziid I wuxuu ahaa suldaan Cusmaani ah oo xukunka hayay laga bilaabo 1389 ilaa 1402. Wuxuu ahaa wiilkii Muraad I, waxaana uu xukunka la wareegay maalintii dagaalkii Kosovo ee aabbihiis lagu dilay. Naaneystiisa Turkiga ah ee 'Yıldırım' (macnaheedu waa onkod ama danab) waxay tilmaamaysay dhaqsaha uu ciidamada u guuriyo dhinacyada kala duwan ee boqortooyada.

Xilligiisa waxaa lagu gartaa laba dhinac oo isku mar socday: fidinta xukunka Cusmaaniyiinta ee Balkanka iyo isku-darka imaaraadyadii Turkiga ee Anadoolka (Anatolia). Xukunkiisu wuxuu ku dhammaaday guuldarrada dagaalkii Ankara ee 1402, taasoo keentay in boqortooyadu muddo sannado ah kala qaybsanto.

Xukunka la wareegiddiisa

Muraad I waxaa lagu dilay dagaalkii Kosovo ee 1389, kaas oo dhexmaray ciidamada Cusmaaniyiinta iyo isbahaysi Serbiyaan ah. Bayaziid ayaa isla goobtii xukunka qaatay. Sida taariikhyahannadu qoreen, wuxuu amar ku bixiyay in walaalkiis Yacquub la dilo si loo hubiyo in mid keliya carshiga fadhiisto — dhaqan hore u socday oo dib u soo noqday xeerarka Cusmaaniyiinta ee ku saabsan is-diidmada carshiga.

Balkanka iyo dagaalkii Nikoboolis

Bayaziid wuxuu adkeeyay xakamaynta Cusmaaniyiinta ee Bulgaariya, Makadooniya iyo qaybo ka mid ah Giriiga, wuxuuna Serbiya ka dhigay dowlad canshuur bixisa oo ciidan siisa. Horumarkan ayaa kiciyay falcelin ka timid boqortooyooyinka Yurub. Sanadkii 1396 waxaa Bulgaariya ku soo qulqulay ciidan is-bahaysi ah oo uu hoggaaminayay boqorka Hangeri Sigismund, kuwaas oo ka koobnaa fariisin Faransiis, Jarmal iyo kuwa kaleba. Ciidamadaas ayaa lagu jebiyay Nikoboolis (Nikopol, oo hadda ku taal Bulgaariya). Guushaas ayaa xoojisay sumcadda Bayaziid dunida Islaamka.

Anadoolka iyo go'doonka Kostantiniyah

Bayaziid wuxuu ku daray dowladdiisa imaaraadyo badan oo Turkiga ah oo Anadoolka ku yaallay, sida Aydin, Saruxan, Menteshe, Karaman iyo kuwo kale. Habkan degdegga ah ee ku-darsiga ayaa taageerayaal ka dhigay hoggaamiyeyaashii la kaxeeyay kuwo raadinaya gargaar dibadda ah. Isla mudadaas, wuxuu si joogto ah u go'doomiyay Kostantiniyah (Constantinople), caasimadda Boqortooyada Byzantine, isagoo ku qasbay boqorrada Byzantine heshiisyo canshuureed, hase yeeshee magaalada ma qabsan.

Dagaalkii Ankara iyo dhimashadiisa

Ballaarintii Anadoolka ayaa Bayaziid horkeentay is-hor-imaad Timur (Tamerlane), oo bariga ka dhisay boqortooyo weyn. Bishii Luuliyo 1402 ayaa ciidammada labada dhinac ku kulmeen agagaarka Ankara. Qaybo ka mid ah ciidamada Bayaziid, gaar ahaan kuwii ka yimid imaaraadyadii uu qabsaday, ayaa dhinac beddelay. Bayaziid waa la qabtay, wuxuuna maxbuus ahaan dhintay sannadkii 1403.

Wixii ka dambeeyay

Guuldarrada Ankara waxay bilowday muddo la yiraahdo Fetret Devri (xilligii kala-go'a), oo wiilashiisa — Suleyman, Ciise, Muusa iyo Maxamed — ay xukunka isaga dagaallameen ilaa Maxamed I uu dowladda dib u mideeyay. Imaaraadyo badan oo Anadool ah ayaa dib u soo noolaaday muddo, kadibna mar kale la soo daray. Kostantiniyah waxay ku sii jirtay gacanta Byzantine ilaa 1453.