Bentagoon

Bentagoon (Ingiriisi: pentagon) waa shakal joomatari ah oo fidsan (polygon) oo ka kooban shan dhinac toosan iyo shan xagal. Waa mid ka mid ah shakallada aasaasiga ah ee joomatariga, ka dib saddex-xagalka iyo afar-xagalka.

Marka dhinacyada oo dhan isle'eg yihiin xagalladuna isle'eg yihiin, waxaa la yidhaahdaa bentagoon caadi ah (regular pentagon). Haddii kale waa bentagoon aan caadi ahayn, oo dhinacyadiisu kala duwan yihiin.

Sifooyinka xagalada

Wadarta xagallada gudaha ee bentagoon kasta oo fudud waa 540 darajo. Tan waxaa laga helaa qaacidada guud ee polygon-ka: (n − 2) × 180, halkaas oo n uu yahay tirada dhinacyada. Bentagoon caadi ah, xagal kastaa waa 108 darajo, xagallada dibaddana mid kastaa waa 72 darajo.

Bentagoon caadi ah

Bentagoon caadi ah waxaa lagu qori karaa goobo (circle) gudaheed, iyadoo shanta dhibcood si siman ugu kala fogaadaan wareegga. Wuxuu leeyahay shan xariiq oo simmetri ah (xariiqyo laba u kala qaybinaya shaklaha si isku mid ah), waxaana u wareegi kara meel-wareeg 72 darajo ah isagoo isku ekaanshihiisa haysta. Marka dhammaan xariiqyada dhibcaha isku xira la sameeyo, waxaa dhex soo baxa xiddig shan-geesood ah (pentagram).

Xidhiidhka nisbadda dahabiga ah

Bentagoonka caadiga ah, nisbadda u dhaxaysa gunta (diagonal) iyo dhinaca waa nisbadda dahabiga ah (golden ratio), oo qiyaastii la mid ah 1.618. Sababtaas awgeed, bentagoonka iyo pentagram-ka ayaa mowduuc muhiim ah ku ah taariikhda xisaabta Giriigga hore.

Isticmaal iyo tusaalayaal

Bentagoonku wuxuu ka muuqdaa qaabab dabiici ah, sida ubaxyada qaar iyo qaab-dhismeedka noolaha badeed ee shanta gees leh. Waxa kale oo uu ku jiraa dhismaha jirmiga dodecahedron-ka, oo ah jirim saddex-cabbir ah oo 12 wejiyood oo bentagoon ah ka kooban. Magaca 'Pentagon' ayaa sidoo kale loo isticmaalaa dhismaha xarunta Wasaaradda Difaaca Mareykanka, taasoo qaabkeedu yahay shan gees.